LEIDEN - Vallende kogels en bakken met klei die naar beneden kieperen. In Museum Boerhaave moet je morgen op je tellen passen. Anders loopt het nog verkeerd met je af.

Verkeerd aflopen zou het ook met de Leidse hoogleraar Willem Jacob ’s Gravensande, zo was de algemene opinie drie eeuwen terug. Hij waagde het in 1722 om het onaantastbare genie Isaac Newton te trotseren.

De Brit had beweerd dat de bewegingsenergie van een voorwerp evenredig toeneemt met zijn snelheid. ’s Gravesande keerde zich hier tegen. Een eenvoudige bak klei volstond bij het uitvoeren van deze proef; de gevolgen waren niet te overzien.

Deze valexperimenten hadden hem geleerd dat die toename met het kwadraat van de snelheid geschiedde. Reden: voorwerpen zouden ‘levende kracht’ bezitten. Wanneer voorwerpen van zichzelf ‘levende kracht’ bezitten, betekent dit dat God niet rechtstreeks alle natuurverschijnselen stuurt, zoals aanhangers van Newton meenden. Ketterij was het, verdachtmakingen te over. ’s Gravensande zou branden in de hel.

Intussen is de vraag: kan ‘s Gravesande werkelijk hebben gezien wat hij beweert te hebben waargenomen? Het antwoord wordt morgen gegeven in Museum Boerhaave. Daar vindt om 14.00 uur een herhaling plaats van het beruchte historische experiment dat de natuurwetenschap op zijn kop zette.

Conservatoren Ad Maas en Tiemen Cocquyt gaan een proef met vallende kogels reproduceren. Het is het eerste experiment dat wordt uitgevoerd in het kader van Salon Boerhaave Live. Maandelijks zal een historisch experiment op zijn meritus worden getest. Deze onderzoeksmethode is een betrekkelijk nieuwe tak van de wetenschapsgeschiedenis en heeft al veel nieuwe inzichten opgeleverd.

,

Salon Boerhaave - zondag 29 januari, aanvang 14 uur. Museum Boerhaave, Lange St. Agnietenstraat 10 Leiden