LEIDEN - Leiden beschikt sinds donderdag over de meest geavanceerde elektronenmicroscopen ter wereld. Twee apparaten, die biologisch materiaal zo’n 100.000 tot 150.000 keer kunnen vergroten, staan opgesteld naast het Gorlaeus Laboratorium van de Universiteit Leiden.

Gedeputeerde Liesbeth Spies (Economische Zaken) verrichtte 's middags de officiële opening van het Netherlands Centre for Electron Nanoscopy (NeCEN), waar de elektronenmicroscopen zijn gehuisvest.

De apparatuur is beschikbaar voor Leidse wetenschappers, maar ook voor alle andere onderzoeksgroepen in Nederland. ,,Deze apparaten zijn zo duur dat niet elke universiteit zich kan veroorloven om er één in huis te hebben’’, zegt prof. dr. Jan Pieter Abrahams van NeCEN. Ze kostten zo’n zes miljoen euro per stuk. Het onderhoud van de microscopen kost daarnaast zo’n half miljoen euro per jaar.

Leiden was de gelukkige winnaar van een wedstrijd onder alle Nederlandse universiteiten en heeft de elektronenmicroscopen binnengehaald. ,,Die verkiezing was meer een soort beautycontest’’, zegt Abrahams. ,,Dat wij ze hebben gekregen, heeft niks met onze wetenschappelijke kwaliteiten te maken.’’ Leiden beschikte echter al wel over een Cell Observatory, met tal van onderzoeksapparatuur, waar de nieuwe elektronenmicroscopen goed bij aansloten.

Het zijn twee enorme, 3.70 meter hoge, kolossen van zo’n 1500 kilogram elk, met zo0n 1,5 kilometer bedrading aan de binnenkant. En een dikke stalen bescherming die de enorme hoeveelheid straling tegenhoudt. De microscopen zijn gebouwd door het Eindhovense bedrijf FEI, dat voortgekomen is uit Philips.

Ze zijn ook van afstand te bedienen. ,,Al zal dat in de praktijk waarschijnlijk niet zo vaak worden gedaan’’, zegt Abrahams. ,,Maar voor routinewerk is het mogelijk om de apparatuur bijvoorbeeld vanuit Australië te bedienen.’’

De sterke microscopen bieden onder meer onderzoeksmogelijkheden op het gebeid van geneeskunde. ,,Deze exemplaren zijn zo’n drie keer beter dan de elektronenmicroscopen die we tot nu toe gebruikten. Je kunt bijvoorbeeld bestuderen hoe cytostatica (middelen tegen kanker, red.) op kankercellen inwerken.’’ Eén microscoop is geschikt voor onderzoek op celniveau. De andere microscoop is geschikt voor onderzoek op moleculair niveau.

Ook het bedrijfsleven mag de microscopen gebruiken. Voor 3.000 euro per dag kan iedereen zich aanmelden. Wetenschappers betalen slechts 750 euro per dag. ,,De kosten van onderhoud bedragen 2.000 euro per dag’’, zegt Abrahams. ,,We willen de apparatuur voor de helft van de tijd beschikbaar stellen voor het bedrijfsleven en de overige helft voor wetenschappers. We moeten zien hoe dat gaat, maar mijn inschatting is dat we overstelpt zullen worden door aanvragen.’’