Een kiekendief verwelkomt ons, zwevend boven het Zwaansmeer. Hij zal wel honger hebben, want het land is bevroren en al een week bedekt met een pak sneeuw.

We wandelen op de laatste mooie winterdag, hier in het polderland tussen Uitgeest en Krommenie. Lopen in het wit dus, terwijl als u dit leest de weiden groen zullen zijn en de akkers gewoon weer braak liggen. Het is een prachtige dag hier op de grens van land en water, of eigenlijk nog land en ijs, want een – volstrekt onbetrouwbare – ijslaag bedekt het Uitgeestermeer.

Ons doel is het Zwaansmeerpad, vernoemd naar het Zwaansmeer, het recreatiegebied waar we de auto parkeren. Het parkje is meer iets voor de zomer. Je vindt er ondermeer het industrieel erfgoedpark De Hoop, dat de nagedachtenis in ere houdt van Cornelis Corneliszoon van Uitgeest, geboren in 1550 en de uitvinder van de door wind aangedreven houtzaagmolen.

Die staat ook wel bekend als de ’paltrok’, en was een belangrijke reden dat de scheepsbouw zich in de zeventiende eeuw sterk kon ontwikkelen. In het erfgoedpark worden de verdiensten van Cornelis tastbaar gemaakt. Je kunt er alleen op afspraak terecht, maar een molen torent natuurlijk boven het hek uit.

Om op het Zwaansmeerpad te komen volgen we eerst de Lagendijk een stukje en steken dan links het fiets/voetpad in. Daar worden we getrakteerd op de rust van de Krommenieër Woudpolder. De wandeling gaat langs het Uitgeestermeer, aan de ene kant rietlanden waar de kiekendief van zo-even waarschijnlijk zijn nest heeft, aan de andere het polderland waar vluchten ganzen een luidruchtige landing maken.

Het pad volgt de waterlijn, en vervolgt zijn weg langs de Markervaart. Aan de overkant steken vanachter de dijk de huizen van Markenbinnen omhoog. Eens te meer blijkt maar weer hoe ver je kunt kijken in dit vlakke land. De huisvuilcentrale van Alkmaar, de Menebafabriek in Wormer, het is alsof ze slechts een steenworp ver zijn.

Gestaag dichterbij komt de molen met de prachtige naam de Woudaap, die halverwege de zeventiende eeuw de polder waar we nu lopen droogmaalde. Dat werd de Woudpolder, zo genoemd omdat het een soort moerasbos was. Gelegen aan de bocht in de vaart en met zijn ophaalbruggetje maakt de ’aap’ een pittoresk plaatje. Maar dan even niet over je linkerschouder kijken naar de bedrijfspanden aan de overzijde. Niet onvermeld mag blijven dat Krommenieër Hotze de Roos zich liet inspireren door deze molen toen hij zijn serie Kameleon schreef over de avontuurlijke tweeling Sietse en Hielke. In de boeken komt een molen met de naam De Woudaap voor.

Voor de bebouwing van Krommenie gaan we rechts, over de Krommeniedijk. Aanvankelijk een weinig spannend lint huizen, maar de verrassing zit in het staartje: het prachtige hervormde kerkje dat bijna plompverloren tussen de wilgen staat. Op een terpje, waar het in 1755 gebouwd is. Daarmee ontpopt zich de onvermoede geschiedenis van een dorpje dat al teruggaat tot de derde eeuw na Christus.

Waarschijnlijk op datzelfde terpje huisden jagers en vissers. Toen lag de nederzetting nog aan zee. Het was Floris V die rond 1280 begon met bedijkingen. Onder meer damde hij op deze plek de Kromme IJ in. Vandaar dus de naam Krommeniedijk. In de eeuwen daarna ging de plaats, net als andere dorpen in Noord-Holland, een rol spelen in de walvisvaart.

Voorbij het kerkje, dat elke derde zondag van de maand in de middag open is, gaan we rechtsaf het dorp uit. Daar lopen we op tegen Fort Krommeniedijk, dat onderdeel uitmaakt van de Stelling van Amsterdam. Daarmee heeft eigenaar Landschap Noord-Holland grootse plannen. Het fort moet zowel een woontrainingscentrum worden voor een twintigtal autistische jongeren, als een bezoekerscentrum voor de Stelling van Amsterdam. De provincie omarmt de plannen met zes ton subsidie.

Bij het fort gaan we rechts. Aan je rechterhand achter de bossages een prachtige schaatsplas, de Ham en Crommenije. Liefhebbers schaatsen er zolang het nog kan. Maar eigenlijk is dit bootjesgebied natuurlijk, nog even en de watermensen kunnen er hun hart weer ophalen.

Mark Minnema
Begin- en eindpunt: parkeerplaats bij recreatiegebied Zwaansmeer (Lagendijk)
Afstand: 10 km
Honden: aan de lijn
Horeca: restaurant Havenrijk. Woensdag t/m vrijdag vanaf 17 uur, in het weekend vanaf 12 uur; Lagendijk 41