Online-tentoonstelling ’Keuzes in Oorlogstijd’ zet aan het denken over motieven achter goed en fout

Verzetsblad de Geus en de loyaliteitsverklaring behoren tot de collectie
© Universiteit Leiden
Leiden

De Universiteitsbibliotheek Leiden heeft de online-tentoonstelling ’Keuzes in Oorlogstijd’ vrijdagmiddag digitaal geopend. De tentoonstelling, samengesteld door studenten Ilse la Brijn en Márton Biró, gaat in op de moeilijke keuzes waarvoor studenten, docenten, dichters en kunstenaars in de Tweede Wereldoorlog stonden.

De collectie bestaat uit persoonlijke verhalen van mensen die destijds voor grote keuzes stonden. De makers van de tentoonstelling stellen de bezoeker dan ook één vraag. ’Wat zou jij doen?’ Het antwoord is vaak niet makkelijk te vinden. En ook ’goed’ en ’fout’ zijn, was niet zo zwart-wit als die woorden doen voorkomen.

Een van die moeilijke keuzes was het tekenen van een ’loyaliteitsverklaring’. De studenten die tekenden, zwoeren daarmee de opgelegde Duitse regels te volgen. Een echte keuze was het niet. Studenten die niet tekenden, moesten zich melden bij een kamp om gedwongen arbeid te verrichten. Een deel van de studenten kwam daar terecht, een ander deel dook onder. De verklaring was een middel om het universiteitsleven in Nederland te controleren. De nazi’s zagen de Universiteit Leiden als de belangrijkste van het land.

Propaganda

Behalve voor de persoonlijke keuzes is er ook aandacht voor propaganda. Zowel de Duitsers als de geallieerden verspreidden hun waarheid in een poging om de burgers voor hen te winnen. Fragmenten van de verfilming van de oorlogsversie van het boek ’Van de Vos Reijnaarde’ zijn te zien. Het bestaan van deze nationaalsocialistische propagandafilm was bekend, maar hij is slechts een keer gedraaid. Spotprentenboekjes over Hitler tonen de andere kant van de geoliede propagandamachine.

Het laatste hoofdstuk van de tentoonstelling geeft inzicht in vier verschillende dossiers. Deze schetsen elk op hun eigen manier de manier waarop bezet Nederland met de Duitsers omging. Zo komen de Indonesische verzetsstudenten aan bod, maar ook de joodse Hertha Theresa Mohr, die voor en tijdens de oorlog studeerde in Leiden. Haar studie heeft ze nooit kunnen afmaken. In april 1945 kwam Mohr om in Auschwitz.

Meer nieuws uit Leiden

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.