Algoritme maakt ongeopende brief na ruim drie eeuwen leesbaar [video]

De ’Brienne kist’ van mediamusuem Beeld en Geluid Den Haag.
© Foto Beeld en Geluid Den Haag
Leiden

Een team van elf onderzoekers, onder wie de Leidse letterkundige Nadine Akkerman, is erin geslaagd om met geavanceerde scantechnologie een ongeopende brief te lezen. Het gaat om een 17e-eeuwse brief die destijds niet bezorgd kon worden en die nu wordt bewaard in de collectie van mediamuseum Beeld en Geluid Den Haag.

Voor de uitvinding van de postzegel moesten de ontvangers voor de bezorging van een brief betalen. Die hadden daarvoor niet altijd het geld en dan nam de postbode de brief weer mee.

De Haagse postmeester Simon de Brienne had in de 17e eeuw een kist vol van zulke niet bezorgde en ook wel onbestelbare brieven, de zogeheten ’kist van Brienne’.

Van de 2.571 exemplaren in die kist zijn er 577 nooit geopend. De envelop bestond nog niet; brieven werden op een soms ingewikkelde manier dichtgevouwen en verzegeld.

De onderzoekers zijn er nu in geslaagd om vier brieven te lezen zonder die te openen. Ze hebben gebruik gemaakt van röntgen-microtomografie. Dat is een geavanceerde scantechnologie die in staat is de opgevouwen brieven, maar ook boekrollen en boeken, ’virtueel open te vouwen’.

Het resultaat is een puzzel van fragmenten ’gladgestreken’ tekst, die vervolgens aan elkaar gelegd moeten worden. Aan het algoritme dat dit kan, werkten de onderzoekers, onder wie Rebekah Ahrendt van de Universiteit Utrecht en Nadine Akkerman, vier jaar. Een artikel waarin zij verslag doen van dit zoekproces, is dinsdag gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift ’Nature Communications’.

De scanner is in staat de letters te ’lezen’ doordat hij reageert op ijzerdeeltjes in de inkt.

Een van de brieven die de onderzoekers uitkozen, werd op 31 juli 1697 verstuurd door een zekere Jacques Sennacques aan zijn neef, koopman Pierre Le Pers in Den Haag. Hij vroeg daarin om een gewaarmerkt afschrift van een overlijdensbericht van Daniel Le Pers. Hij vroeg ook naar de gezondheid van Pierre.

Ahrendt noemt dit inkijkje in de beslommeringen van heel gewone mensen uit het verleden ’zeldzaam’. ,,Meestal wordt alleen de correspondentie van elites bewaard en bestudeerd.’’

In juni stelt Beeld en Geluid Den Haag in een ’publieksprogramma’ de kist van Brienne centraal.

Meer nieuws uit Metropool

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.