Wijkambassadeurs zien in Leiden steeds meer groene huizen: ’Zelfs in de meest ingewikkelde monumenten kunnen we nu enkel glas vervangen door isolatieglas’

Maarten Stoffers heeft zestien zonnepanelen op zijn dak liggen, waarmee hij 2500 van de verbruikte 3200 kWh per jaar zelf opwekt. De elektriciteitsrekening is gezakt met 500 euro per jaar. De panelen kostten ongeveer 4000 euro. In acht jaar tijd heeft hij de panelen terugverdiend. ,,Nog belangrijker dan geld terugverdienen, is dat ik bijdraag aan het verkleinen van de klimaatcatastrofe die eraan lijkt te komen."

Maarten Stoffers heeft zestien zonnepanelen op zijn dak liggen, waarmee hij 2500 van de verbruikte 3200 kWh per jaar zelf opwekt. De elektriciteitsrekening is gezakt met 500 euro per jaar. De panelen kostten ongeveer 4000 euro. In acht jaar tijd heeft hij de panelen terugverdiend. ,,Nog belangrijker dan geld terugverdienen, is dat ik bijdraag aan het verkleinen van de klimaatcatastrofe die eraan lijkt te komen."© Foto Hielco Kuipers

Suzanne Bremmers
Leiden

Steeds meer huiseigenaren in Leiden verduurzamen hun woning. Soms krijgen ze daarbij hulp van de wijkambassadeur. De tien wijkambassadeurs samen hebben een uitstekend beeld van de praktische problemen waar huiseigenaren in Leiden tegenaan lopen. Gebrek aan geld en technische kennis zijn de belangrijkste. Maar er gaat ook veel goed.

Fietsend door de wijk is de blik van de Leidse wijkambassadeur vooral gericht naar boven, om te kijken of er weer meer zonnepanelen op de daken liggen. Ook weten wijkambassadeurs precies wie in de wijk het toppunt van verduurzaming heeft bereikt; een warmtepomp waarmee zelf energie wordt opgewekt. Veel wijkambassadeurs hebben er zelf ook een staan in hun huis.

Eigen huis

De ervaringen die zijn opgedaan in het eigen huis zijn vaak ook de aanleiding geweest om wijkambassadeur te worden. Ze willen hun kennis graag delen. Het huis van wijkambassadeur Anja Möltgen in Groenoord-Zuid bijvoorbeeld, ziet er op het eerste gezicht niet anders uit dan andere woningen in haar rijtje in de Hansenstraat. Wie beter kijkt, ziet zonnepanelen en een zonneboiler voor warm water op het dak staan. Wie binnenkomt en nog beter kijkt, ziet een supergoed geïsoleerde brievenbusklep, zodat met de post zo min mogelijk warmte wordt verspild. Verder heeft ze geen radiator, maar een convector. Een convector is een alternatief voor vloerverwarming voor wie op een warmtenet of warmtepomp wil overstappen. Die convector staat iets verder van het raam af, zodat de lange gordijnen erachter vallen en de warmte niet geblokkeerd wordt. Möltgen: „Ook met die kleine dingen stuur je energiegebruik.”

Anja Möltgen heeft op zolder een zonneboiler staan voor warm water. Het boilervat heeft ze recent ingepakt met isolatiemateriaal. In de zomer kan de temperatuur van het water in de zonneboiler oplopen tot wel 80 graden. In de winter wordt het juist weer kouder. Door het boilerfolie ontsnapt kan warmte bijna niet ontsnappen. Door de zonneboiler is het gasverbruik van de familie Moltgen met eenderde afgenomen. Wat het effect is van de folie om de boiler heen, is nog niet bekend.

Anja Möltgen heeft op zolder een zonneboiler staan voor warm water. Het boilervat heeft ze recent ingepakt met isolatiemateriaal. In de zomer kan de temperatuur van het water in de zonneboiler oplopen tot wel 80 graden. In de winter wordt het juist weer kouder. Door het boilerfolie ontsnapt kan warmte bijna niet ontsnappen. Door de zonneboiler is het gasverbruik van de familie Moltgen met eenderde afgenomen. Wat het effect is van de folie om de boiler heen, is nog niet bekend.© Foto Hielco Kuipers

Begin

Het idee voor wijkambassadeurs is ontstaan toen de gemeente in 2015 een ’wijkvisie’ schreef voor de Zeeheldenbuurt, waarin duurzaamheid een grote rol speelde. Jeroen Schrama woonde toen in die buurt, las de visie en raakte zo geïnspireerd dat hij een ’green deal’ schreef waarin hij voor de buurt een aantal doelen opstelde op het gebied van duurzaamheid. De gemeente wilde financieel helpen.

In de Merenwijk had voormalig wijkambassadeur Marc Koene drie jaar daarvoor al een groep mensen bij elkaar gebracht om gezamenlijk van het gas af te komen en over te gaan op een duurzame energiebron. Ook aan dat onderzoek wilde de gemeente financieel bijdragen. Doordat op verschillende plekken in Leiden initiatieven ontstonden, kwam de toenmalige wethouder op het idee om op een structurele manier deze voortrekkers te steunen. De wijkambassadeurs werden verdeeld over elf wijken, zodat zij weer anderen in de wijk kunnen helpen bij het verduurzamen van huizen.

Wat is een wijkambassadeur?

Wijkambassadeurs beantwoorden vragen van huiseigenaren die bezig zijn met het verduurzamen van hun huis. Ook verwijzen ze door naar de juiste loketten en voeren ze warmtescans uit. Een warmtescan is een beeld van een warmtecamera waarop is te zien waar de warmte uit het huis ’lekt’. Zo weten huiseigenaren op welke plekken beter geïsoleerd moet worden.

Wijkambassadeurs krijgen een vergoeding dankzij een nieuwe regeling van de gemeente Leiden. Net als alle andere inwoners van Leiden kunnen ze subsidie aanvragen voor ’lokale energie initiatieven Leiden’. Daarmee worden activiteiten gefinancierd die een positief effect hebben op de energietransitie of leiden tot een afname van de CO2-uitstoot. Aanvragers krijgen maximaal 15.000 euro per jaar.

Alle wijkambassadeurs doen dit werk naast een gewone baan. Zo zijn sommige in het dagelijks leven architect of bouwkundige. Anderen weten hoe ze mensen kunnen laten samenwerken in de straat. Dat is bijvoorbeeld handig als meerdere mensen in een rijtje hun dak willen isoleren. Omdat wijkambassadeurs onderling ook samenwerken, kunnen ze ook te rade gaan bij elkaar.

Technische uitdagingen

Het advies dat wijkambassadeurs vaak geven, is beginnen met het huis isoleren, en ook goed ventileren, want frisse lucht blijft nodig. Technisch advies is vaak essentieel. Er is hulp beschikbaar bij het Duurzaam Bouwloket en Erfgoed Leiden, maar zij komen niet altijd thuis. Oud-wijkambassadeurs Tuinstad-Staalwijk en Vreewijk Caroline Piet en Rob Dirksen (nu is Neal van Duijn hier wijkambassadeur) hebben bij de verbouwing van hun eigen huis ondervonden dat er best wat bedrijven zijn die kunnen helpen onderdelen van huizen te verduurzamen, bijvoorbeeld met isolatie of een warmtepomp. Dirksen: „Maar we hebben een onafhankelijk adviesbureau gemist dat persoonlijk advies kon geven over het héle huis. Misschien is het er nu wel, maar toen schoot de markt tekort. In onze buurt staan veel woningen waarbij het moeilijk is om isolatie in de spouwmuur aan te brengen. De aanpassingen zijn zeer ingrijpend en kostbaar. We moeten mensen dus ook wel eens behoeden voor valkuilen.”

Ook voor huurders

De grootste belemmering bij het verduurzamen van huizen, weten de wijkambassadeurs, is gebrek aan geld. Rijkssubsidie is alleen beschikbaar als er minimaal twee grote maatregelen worden genomen. Om toch iets te kunnen doen voor mensen met een klein budget hebben de wijkambassadeurs in 2020 de Tegoedbon gepromoot, waarmee huiseigenaren 70 euro kunnen terugvragen van de prijs van kleine energiebesparende producten zoals waterbesparende douchekoppen of een radiatorventilator.

Er was een soortgelijke actie voor huurders en in Leiden-Noord worden huurders mogelijk ook op een andere manier overgehaald duurzamer te leven. Wijkambassadeur Anja Möltgen dacht mee over hoe huurders van de Prinsessenbuurt en de Hoven gebruik kunnen maken van een groot nog te plaatsen zonnepanelen-dak. Als huurders zich inzetten voor de wijk door het verrichten van vrijwilligerswerk of het plaatsen van radiatorfolie bij de buren kunnen ze een zonne-certificaat verdienen. Met dat certificaat krijgen ze korting op hun energierekening. „We willen ons ook inzetten voor mensen met niet zo veel geld”, zegt Möltgen.

Persoonlijke situatie

Het verduurzamen van huizen is altijd verbonden met de persoonlijke leefsituatie en die nodigt niet altijd uit tot grote investeringen. Mensen die weten dat ze niet lang in het huis blijven wonen bijvoorbeeld. Wie te maken heeft met een vereniging van eigenaren, weet dat die overleg en overeenstemming vraagt. En lang niet iedereen staat open voor verduurzamen. Daar heeft Jeroen Schrama in de Zeeheldenbuurt iets op gevonden. „In mijn wijk wonen veel mensen die niet geloven in klimaatverandering. Ze zijn sceptisch over alle informatie die komt van de gemeente of de woningbouwvereniging. Voor hen is de meest betrouwbare persoon in de wereld de buurman. Daarom wil ik dit jaar een paar prominente figuren in de wijk helpen met een aantal maatregelen, zoals zonnepanelen plaatsen, isoleren en de temperatuur van de cv-ketel verlagen naar 71 graden. Daarna wil ik een bord in de tuin plaatsen met het gemiddelde energieverbruik in de wijk en het energieverbruik in dit huis. Onze missie, bijdragen aan een klimaatneutraal Leiden in 2050, lukt alleen als mensen op verjaardagen energierekeningen gaan vergelijken.”

Yung Lie is ambassadeur voor het Boerhaavedistrict en het Morsdistrict: ,,Af en toe heb ik nog gevraagd of ik moest helpen, maar dan zeiden ze telkens nee.’’

Yung Lie is ambassadeur voor het Boerhaavedistrict en het Morsdistrict: ,,Af en toe heb ik nog gevraagd of ik moest helpen, maar dan zeiden ze telkens nee.’’© Foto Hielco Kuipers

Veel kennis

Er zijn ook wijken waar wijkambassadeurs juist heel weinig hoeven te doen omdat bewoners zelf veel kennis hebben over het verduurzamen van huizen. Wijkambassadeur Yung Lie van het Boerhaavedistrict vertelt dat in zijn goed georganiseerde wijk mensen wonen die zelfs het kabinet adviseren over de energietransitie, de omschakeling van aardgas naar een duurzame energiebron. „Zij weten ontzettend veel en vormen zelf (deel)werkgroepjes. Het enige wat ik kan doen om ze te ondersteunen, is lijstjes aanbieden met goede bedrijven die de werkzaamheden aan de woningen kunnen uitvoeren en ik vraag provinciale subsidie aan voor onderzoek naar warmte-winning in de wijk. Af en toe heb ik nog gevraagd of ik moest helpen, maar dan zeiden ze telkens ’nee’.”

In de Vogelwijk en ook in de Merenwijk van wijkambassadeur Ckees van Oijen wordt zelfs via buurtverenigingen naar de volgende stap van verduurzaming gezocht; het zoeken van lokale energiebronnen ter vervanging van aardgas, zoals de rioolwaterzuivering in Leiden-Noord of het Alrijne Ziekenhuis in het Houtkwartier. Verkennende gesprekken zijn momenteel aan de gang. „Bewoners hebben zowel deskundigheid over het onderwerp, als kennis over de lokale omgeving”, zegt Yung Lie. „Ik zou het een goed idee vinden als energiebedrijven en de gemeente serieuzer met ideeën van bewoners zouden omgaan. Gebruik hun kennis.”

Aanhouder wint

Een ander probleem is dat het verduurzamen van monumenten gebonden is aan allerlei regels. In de binnenstad staan veruit de minste duurzame huizen van Leiden, doordat er zoveel monumenten staan. Maar de regels voor het plaatsen van zonnepanelen zijn recent verruimd en er is dit jaar isolatieglas op de markt gekomen dat zowel voldoet aan de visuele eisen van Erfgoed Leiden, als aan de hoge isolatie-eisen als bewoners in aanmerking willen komen voor subsidie. Wijkambassadeur Anton de Gruyl van Binnenstad-Zuid gelooft dan ook sterk in innovatie. „Zelfs in de meest ingewikkelde monumenten kunnen we nu enkel glas vervangen door dit isolatieglas. Ik weet zeker dat als de gasrekeningen nog hoger worden, echt iedereen aan de slag gaat. Vroeger of later. Uiteindelijk wint de aanhouder.”

Duurzaam Leiden

Dit is het tweede deel in een serie artikelen over het verduurzamen van huizen in Leiden. Deze serie is mogelijk gemaakt door het Leids Mediafonds. Eerder verscheen een interview met wethouder Fleur Spijker over de haalbaarheid van een klimaatneutraal Leiden in 2050.

Duurzaam Leiden

Dit is het tweede deel in een serie artikelen over het verduurzamen van huizen in Leiden. Deze serie is mogelijk gemaakt door het Leids Mediafonds. Eerder verscheen een interview met wethouder Fleur Spijker over de haalbaarheid van een klimaatneutraal Leiden in 2050.

Meer nieuws uit Leiden

Net Binnen

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.