Vaccinatievragen deel 4: ’Kan ik na vaccinatie anderen nog besmetten?’

Een man krijgt een vaccinatie in Hilversum
© Studio Kastermans / Alexander Mark
AMSTERDAM

Ben ik na vaccinatie zelf nog een gevaar voor mijn omgeving, vraagt Rob Arnold uit Noordwijk zich af. En zijn baby’s in de buik automatisch gevaccineerd via de moeder?

In de serie Vaccinatievragen beantwoorden deskundigen deze week vragen van lezers over de vaccins. Vandaag: over de werking van de vaccins.

Hoelang ben ik besmettelijk na de vaccinatie? - Cees de Ruyter

„Je kunt níét besmettelijk worden van het vaccin”, benadrukt immunoloog Marjolein van Egmond (Amsterdam UMC). „Je krijgt maar een klein stukje van het virus. Bij geen enkele van de vaccinaties krijg je het coronavirus ingespoten. Je kunt dus niemand besmetten.”

Kan ik na vaccinatie anderen nog besmetten? - Rob Arnold, Noordwijk

Wie gevaccineerd is, kan nog steeds aangestoken worden. Daar word iemand dan zelf niet ziek van, maar je kunt wel besmettelijk zijn. Vandaar dat ook gevaccineerden gevraagd wordt zich nog steeds aan de regels te houden.

„Waarschijnlijk draag je wel minder virus bij je als je gevaccineerd bent” zegt Van Egmond. Dat zou dus betekenen dat iemand dan ook minder besmettelijk is. „Maar studies hiernaar gaan over groepen mensen. Het geldt niet voor iedereen altijd. En stel je voor dat jij net degene bent die wel je oma besmet?”

Vorige week nog ging het bericht de wereld over van het Amerikaanse RIVM, het CDC, dat gevaccineerde mensen niet geïnfecteerd konden raken en niemand konden besmetten. Dat was gebaseerd op uitspraken van directeur van het CDC, dr Rochelle Walensky, in een interview. Een dag later nuanceerden onderzoekers van datzelfde CDC die berichten. Er was, zeiden ze, simpelweg onvoldoende bewijs om dat met zoveel zekerheid te zeggen.

Voor zover nu bekend is het dus nog steeds mogelijk dat mensen die volledig gevaccineerd zijn, besmet raken en besmettelijk zijn. De kans lijkt alleen heel veel kleiner.

Hoeveel dagen duurt het voordat ik beschermd ben na de eerste vaccinatie? En na de tweede?

„De eerste twee weken ben je niet beschermd”, zegt Van Egmond. „Het afweersysteem heeft tijd nodig. Er is geen aan-en-uitknop. Ik vergelijk het weleens met de sportschool: een keer aan de gewichten hangen geeft je ook geen sixpack.”

Na twee weken begint het systeem op gang te komen. De tweede prik geeft een extra boost. „Afhankelijk van het vaccin moet je rekenen dat je een á twee weken na de laatste prik ben helemaal beschermd bent.’’ Bij het Janssen-vaccin, waarbij de tweede prik niet nodig is, is dat 14 tot 28 dagen.

Wat betekent het dan als je ziek voelt na de vaccinatie?

„Wat je voelt is het aangeboren afweersysteem dat in werking treedt’’, zegt Van Egmond. Het systeem dat het virus moet leren bestrijden is een ander: het aangeleerde afweersysteem. „Het aangeboren afweersysteem geeft instructies aan het aangeleerde afweersysteem om ’geheugencellen’ op te bouwen, en dat heeft zo’n twee weken tijd nodig om op gang te komen.” Dat kan gepaard gaan met griepachtige verschijnselen: verhoging, spierpijn, hoofdpijn. Die verschijnselen zijn meestal na twee dagen wel over.

Ik ben gezond en heb geen ’onderliggend lijden’. In het verleden had ik wel veel last van een griepprik. Ik ben bang dat ik er bij vaccinatie alleen maar slechter uitkom. Moet ik dan toch vaccineren? - C. Stomphorst (70), Hilversum

Ja, adviseert Van Egmond. „Je kunt je inderdaad ellendig voelen, een of twee dagen, maar dat is het wel zo’n beetje. Je zult niet op de IC terechtkomen. En COVID krijgen is voor ouderen een reëel risico.” Bij ouderen werkt het afweersysteem echt minder goed, hoe gezond ze zich ook voelen, dus zij lopen meer risico om ernstig ziek te worden of zelfs te overlijden. Maar bijwerkingen van een vaccin zijn bij ouderen gemiddeld ook milder, zegt Van Egmond. „Juist omdat het afweersysteem niet zo sterk is.”

Is een baby in de buik van een zwangere vrouw automatisch gevaccineerd als zij gevaccineerd is? -Wendy Tesselaar, Heerhugowaard

„Nee. Het vaccin is bedoeld om de afweerreactie van de moeder op gang te krijgen. Wat er wel gebeurt is: de moeder gaat antistoffen maken. De antistoffen van de moeder beschermen de foetus wel degelijk. Die kunnen de placenta passeren.” De baby is wel beschermd tegen ziek worden van het coronavirus, maar krijgt geen geheugencellen. Dus kan het kindje na de geboorte zelf nog geen antistoffen maken.

Tot nog toe raadt de Gezondheidsraad vaccinatie tijdens de zwangerschap overigens nog af, met de kanttekening dat er geen reden is om aan te nemen dat de vaccins schadelijk kunnen zijn voor moeder of kind. De reden is dat de coronavaccins niet getest worden op zwangere vrouwen.

In mijn beleving is ziek worden en gevaccineerd worden hetzelfde. Klopt dat?

„Dat klopt min of meer, maar er speelt meer. Het idee achter vaccinatie is dat we een geheugenrespons creëren, zodat als je echt in aanraking komt met het virus je niet ziek wordt. We weten inmiddels dat de afweerreactie bij ziekte per persoon verschilt. Mensen die bijvoorbeeld asymptomatisch zijn geweest, krijgen wel een afweerreactie, maar we hebben het idee dat die niet zo sterk is, zeker niet tegen de nieuwe mutanten. Het lijkt erop dat het vaccin een betere afweer geeft dan een natuurlijke infectie. Ook omdat je beter kunt doseren.”

Van Egmond voegt eraan toe: „Voordeel van vaccinatie dat je niet de infectie hoeft door te maken om een geheugenrespons te krijgen. De meesten van ons worden er niet heel erg ziek van, maar die is ook weer niet zo onschuldig als soms verkocht wordt. We weten dat een deel ’long-COVID’ krijgt, met verschijnselen die lang kunnen duren. Daar zit geen gemeenschappelijke deler in, dat kan iedereen overkomen, ook jonge mensen. We weten niet wie het treft. Persoonlijk zou ik altijd vaccinatie kiezen.”

Moeten we straks ieder jaar een vaccin halen?

Of de coronavaccins zo werken als het mazelenvaccin, waarbij één prik voldoende is, of als de griepprik, die elk jaar verandert - niemand weet het nog. Het hangt van de ziekteverwekker zelf af en hoe ons afweersysteem hierop reageert. Dit coronavirus is simpelweg nog te nieuw om dat te kunnen weten. Van Egmond: ,,Ik begrijp dat mensen zekerheid willen, maar die is niet te geven. Het is alleen achteraf te bepalen.’’ Ook de rol die de mutaties hierin spelen is nog onduidelijk. ,,Er zijn meerdere scenario’s mogelijk. We monitoren het, maar we hebben helaas geen glazen bol.’’

Aan dit verhaal is, na lezersvragen, op 7 april 15.02 ter verduidelijking informatie toegevoegd over de berichtgeving van het CDC over besmettelijkheid na vaccinatie.

Lees ook de eerdere afleveringen:

Vaccinatievragen deel 3: ’Ik heb corona gehad’

Vaccinatievragen deel 2: ’Waarom pauzeert Nederland AstraZeneca-vaccinaties?

Vaccinatievragen deel 1: ’Wanneer krijg ik mijn prik?’

Vaccinatievragen: Lawine aan lezersvragen over gewilde én gevreesde coronavaccins

Meer nieuws uit Metropool

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.