Exodus 15 jaar actief in Leiden: ’Wij zijn van een harde aanpak’

Lara van der Well is directeur van het Exodushuis aan de Plantage in Leiden.

Lara van der Well is directeur van het Exodushuis aan de Plantage in Leiden.© Foto Hielco Kuipers

Liza Janson
Leiden

Achter de deuren van een herenhuis aan de Leidse Plantage wonen ex-gedetineerden. Het is dit jaar exact vijftien jaar geleden dat Exodus een Leidse vestiging kreeg.

Met een zwabber dweilt een jongen de vloer van de hal. De woonkamer en gangen zijn verlaten. Het is op deze doordeweekse dag rustig in het Leidse Exodushuis. De meeste bewoners zijn naar de dagbesteding of aan het werk.

Vijftien jaar geleden kreeg Exodus een vestiging aan de Plantage. Het is een van de elf huizen in Nederland waar Exodus ex-gedetineerden opvangt en begeleidt. Er zijn strenge leefregels: drugs en alcohol zijn niet welkom en de bewoners moeten het huis met elkaar schoon houden. De begeleiding is 24 uur per dag aanwezig.

Huishouden

Eén keer in de maand is er een vergadering met alle bewoners. ,,Die gaat meestal over het huishouden’’, zegt directeur Lara van der Well van Exodus Zuid-Holland. ,,Er wonen veertien mensen en ze hebben vaak van alles aan hun hoofd. Dan komt het huishouden er ook nog bij en dat geeft wel eens spanningen’’, verklaart ze. ,,Niet iedereen maakt op dezelfde manier schoon als jij. Als je hier bent, moet je goed tegen kritiek kunnen’’, zegt oud-bewoner Brian (zie verhaal hieronder). Hij lacht. ,,Daar leer je wel mee omgaan.’’

De buurt stond destijds niet te springen toen er ex-gedetineerden werden opgevangen in hun wijk. ,,Als Exodus ergens wil komen, zijn er altijd mensen op tegen. Er is altijd veel kritiek, dat komt goed als we er eenmaal zijn.’’ Inmiddels is het vijftien jaar later en lijkt Exodus zijn plek te hebben gevonden aan de Plantage. ,,Er is wel eens muziekoverlast of mensen laten buiten sigaretten liggen. Er zijn wel eens klachten ja, maar die pakken we dan op.’’

’Meer naar buiten’

De Leidse Exodus is sinds de oprichting behoorlijk veranderd, zegt Van der Well. ,,De dienstverlening is verder uitgebreid met ambulante zorg en we treden veel meer naar buiten.’’ Exodus worstelt regelmatig met de beeldvorming die mensen van ex-gedetineerden hebben. ,,Daarom moeten we opletten dat we blijven vertellen wat we doen. Het is een belangrijk deel van ons werk: inzicht geven door te vertellen. Ik snap het gevoel dat mensen zeggen: opsluiten en sleutel weggooien, maar zo werkt het niet. Daarom leggen we het uit. Als er ontmoetingen plaatsvinden, ontstaat er begrip. De mens is een complex wezen en daar houden wij ons mee bezig.’’

Zo’n complex iets is bijvoorbeeld het denken in dader óf slachtoffer. ,,Het is niet óf, het is allebei. Daders zijn in veel situaties ook slachtoffer.’’ Achter boosheid van bewoners zit vaak een andere emotie, zoals schaamte, zegt Van der Well. Exodus leert hen zich daarom kwetsbaar op te stellen. ,,Je moet heel kwetsbaar zijn om je kracht te vinden. Daarom praten we veel: waar zit schuld? Waar schaamte? En waar verdriet?’’

Harde aanpak

Of ze vindt dat er meer aandacht naar de daders zou moeten gaan? ,,Nee, maar het is wel heel precair, ik vind het altijd spannend’’, zegt Van der Well. ,,We zijn van een harde aanpak: met jezelf zielig vinden, schiet niemand iets op. Dat is ook niet te verkopen aan de slachtoffers en de samenleving. We hebben geen medelijden, het is jouw leven. Jij moet het doen. Tegelijkertijd proberen we bij de daders naar binnen te kijken: waar is hun zachte kant? Onze medewerkers zijn getraind om het positieve te zien. Het verschilt per persoon waar je een haakje kunt vinden voor perspectief. We zoeken samen met de deelnemer naar positieve bouwstenen. We proberen inzicht te geven: kijk goed naar jezelf. Waar ben jij goed in?’’

Van der Well hoopt de Leidse Exodus in de toekomst verder uit te breiden. ,,We zijn op zoek naar een tweede doorstroomhuis en willen natuurlijk meer plekken. Maar het is niet makkelijk, het duurt minstens tien jaar voor je een huis kunt realiseren.’’

Brian: ’Ik wilde een nieuwe start’

Brians leven liep eigenlijk best op rolletjes. Hij had een huis, kinderen, een baan als straatveger en kluste af en toe wat bij als kok. „Ik was iemand die van werken hield, van centjes.” Tot hij een ernstig geweldsincident pleegde waarvoor hij twaalf jaar gevangenisstraf kreeg.

Brian (45) zit op de bank in de woonkamer van Exodus aan de Plantage in Leiden. Hij is rustig en kijkt vrolijk uit zijn ogen. Het is best een beetje gek om weer op deze plek te zijn, vindt hij. Twee jaar geleden woonde hij een half jaar in het huis waar ex-gedetineerden worden opgevangen. Het is de plek waar hij het vertrouwen in de samenleving weer terugkreeg en zijn leven weer een beetje op de rit wist te brengen.

Oma

„Ik heb als kind een verwend leven geleid, ik was de verwende jongen in de straat. In positieve zin”, zegt Brian. „Ik kreeg bijvoorbeeld nieuwe kleren en die gaf ik dan weg aan klasgenootjes.” Op zijn zesde verhuisde hij van Suriname naar Nederland. „Ik ben vooral opgevoed door mijn oma. Ik heb veel van haar geleerd. Ze is er niet meer, maar wat ik van haar heb meegekregen, heeft me sterker gemaakt.”

Natuurlijk haalde hij wel eens kattenkwaad uit, maar dat was nooit zo ernstig, zegt Brian. „Toen ik op mijn 21ste kindjes kreeg, werd ik serieuzer en kreeg ik een baan.”

Spijt

Jarenlang verliep zijn leven prima, totdat hij een ruzie kreeg die uit de hand liep. Wat er precies is gebeurd, wil hij niet zeggen, omdat hij zich schaamt. „Het is een vorm van zelfbescherming geweest. Natuurlijk heb ik er spijt van. Het is niet iets wat normaal is. Je hebt andere mensen pijn en verdriet gedaan. Als ik terugkijk, zie ik dat ik iets verkeerds heb gedaan. Ik heb er vrede mee dat ik een straf moest uitzitten.”

Twee jaar geleden kwam hij vrij. Omdat hij zich goed had gedragen in de gevangenis mocht hij het laatste deel van zijn straf elders uitzitten. Hij kwam terecht bij Exodus in Leiden, niet zijn oorspronkelijke woonplaats. „Ik heb ervoor gekozen om rust te creëren voor mezelf. Ik wilde een nieuwe start.”

Vertrouwen terug

Het eerste wat hij deed, was een zorgverzekering regelen, een uitkering aanvragen en zijn opgelopen schulden in kaart brengen. Twee dagen later begon hij als dagbesteding in de groenvoorziening.

Brian is blij met de hulp die hij kreeg. „Ik dacht altijd: iedereen kijkt eerst naar wat ik heb gedaan als ze me beoordelen. Maar de begeleiders hier zeiden dat ze dat niet belangrijk vonden. Dat heeft me vertrouwen gegeven. Ik had geen vertrouwen meer in buitenstaanders en ik ben dankbaar dat dat doorbroken is.” Ook leerde hij om hulp te vragen. „Mijn trots was zo groot. De vraag ’help mij’ is iets wat ik hier heb geleerd.” Zonder Exodus had hij het waarschijnlijk ook wel gered, vermoedt Brian. „Ik kon ook bij mijn zus wonen. Het zou wel lukken, maar doordat Exodus me heeft geholpen, is het veel sneller gegaan.”

Inmiddels begint hij zijn leven langzaam weer op te pakken. Hij kookt als vrijwilliger met bejaarde autisten en woont zelfstandig. „Dingen die ik vroeger deed, komen stukje bij stukje terug. In de positieve zin.”

Brian is niet de echte naam van de geïnterviewde. In verband met zijn privacy is een fictieve naam gebruikt.

Meer nieuws uit Leiden

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.