Leids historicus: ’In EU worden we zoals zij, dacht premier Wilson’

Matthew Broad.

Matthew Broad.© Foto Leidsch Dagblad

Wilfred Simons
Leiden

Britishness, een sterk gevoel van eigen uniciteit, heeft integratie van de Britten in de Europese Unie vanaf de toetreding in 1973 in de weg gestaan.

Dat ontdekte historicus Matthew Broad, die sinds drie maanden in Leiden woont en werkt. Vorig jaar publiceerde hij een boek over de Britse Labour-premier Harold Wilson (1916-1995).

Lees ook: Leids historicus: ’Verenigd Koninkrijk is land in stagnatie’

,,Wilson was zo’n typische Engelsman die alles haatte wat van het continent kwam’’, zegt Broad. ,,Hij rookte pijp, net als Sherlock Holmes. Frans eten vond hij vreselijk. Als hij in Brussel was, nam hij altijd een pot ’brown sauce’ mee, een soort tomatensaus, die hij over al zijn eten smeerde.’’

Wilson had sterk het gevoel dat hij, als Brit, anders was dan ’de Europeanen’.

Harold Wilson (1916-1995).

Harold Wilson (1916-1995).© Publiciteitsfoto

,,Het was zijn grootste angst te worden ’zoals zij’. Hij gruwde van de continentale ’koffiecultuur’ en rilde bij de gedachte dat de Britten ooit, zoals Fransen en Italianen, ’un petit noir’ of cappuccino zouden drinken op een terrasje in de buitenlucht. Nee! Een Brit had genoeg aan een ’pint in a pub’ of op zijn tijd een kop sterke thee. Britten hoefden zich, als kolonisators en leiders van een wereldrijk, toch niet te onderwerpen aan een ongekozen en ’ondemocratische’ Europese Commissie?

Maar de economische realiteit dwong Wilson tot toenadering tot de Europese Gemeenschap. Het Verenigd Koninkrijk zakte in de jaren ’60 economisch steeds verder weg. Onder Wilsons bewind moest de Bank of England in 1967 het pond met 14 procent devalueren om enigszins concurrerend te blijven ten opzichte van het buitenland. Het land had Europa nodig.

Ook Wilson zag dat in. ,,Maar, dacht hij: ’Wij gaan Europa leiden, want wij zijn beter!’’’ Het idee van de voorstanders van toetreding was dat de Britten ’Europa zouden hebben’, zoals zij eens een wereldrijk hadden. Europa moest als het ware worden gekoloniseerd.

De euroscepsis zat dus van meet af aan ingebakken in het lidmaatschap van de Europese Gemeenschap. Teleurstelling was volgens Broad eigenlijk onvermijdelijk. Binnen Europa kon het Verenigd Koninkrijk zijn wil niet opleggen aan het grotere, en economisch zoveel sterkere, Duitsland.

De ’remainers’, die willen dat hetVK in de Europese Unie blijft, benadrukten tijdens de campagne voor het referndum onvoldoende de Europese waarden

De ’remainers’, die willen dat hetVK in de Europese Unie blijft, benadrukten tijdens de campagne voor het referndum onvoldoende de Europese waarden© AFP

Na de Duitse hereniging in 1989, waar premier Margareth Thatcher dan ook tegen was, lukte dat al helemaal niet meer. In hun hoop om de Europeanen meer op hen te laten lijken, kwamen ze bedrogen uit. Integendeel, Europese regels drongen de huizen en de levens van de Britten binnen. Het gaf en geeft veel Britten een diep gevoel van ongemak – ’Help! We worden wél zoals zij’!

Voor Nederlanders is dat gevoel van de ’eigen uniciteit’ niet zo gemakkelijk te begrijpen. We zijn ons minder bewust van ons nationale karakter, onze eigenheid, dan de Britten. Neem de beruchte ’Dutch directness’. In het onderlinge contact vinden Nederlanders zichzelf best beleefd en helemaal niet bot of al te direct – het zijn buitenlanders die ons op dit nationale trekje wijzen.

Klassesysteem

Voor Britten is dat anders en dat komt volgens Broad door het klassesysteem. ,,Als ik contact heb met een andere Brit’’, zegt hij, ,,weet ik onmiddellijk of hij ’working class is of middle class’. Het contact met iemand die ’anders is’, maakt dat ik mij meteen bewust voel van mijzelf en van mijn identiteit. ’Britishness’ hoort daarbij.’’

De gedachte dat de Europese Unie de Britse identiteit op de een of andere manier bedreigt, geeft veel Britten een vaag, ongemakkelijk gevoel. Het knaagt aan ze. Natuurlijk, zegt Broad, is dat niet de enige reden waarom een meerderheid in 2015 tijdens het referendum voor een Brexit stemde. Maar de geest van Harold Wilson is in het debat over de toekomst van het Verenigd Koninkrijk en de eigen – misschien eenzame – weg die de Britten vanaf 2019 moeten gaan nooit ver weg.

Meer nieuws uit Leiden

Net Binnen

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.