Parasitaire worm soms nuttig

Tessa de Wekker
Leiden

Door betere hygiëne en een goede gezondheidszorg komen parasieten in de westerse wereld niet veel meer voor. In de tropen maakt de parasitaire worm Schistosoma mansoni echter nog steeds veel slachtoffers.

Hij veroorzaakt een ziekte die vroeger bekend stond als bilharzia en die nu schistosomiasis heet. Koorts, huidafwijkingen en inwendige ontstekingen zijn er de symptomen van. Bovendien, zegt parasitologe Katja Obieglo (27) van het LUMC, vernielen de woelende wormen de lever, de blaas en de ingewanden en veroorzaken littekenweefsel. ,,Een infectie is niet direct dodelijk, maar kan het leven wel bekorten.’’

Er zijn genoeg redenen om blij te zijn dat we hier geen worminfecties meer hebben. Toch is dat in één opzicht ook een beetje jammer. De eitjes van de wormen scheiden honderden stoffen uit die het menselijke immuunsysteem onderdrukken. ,,Wij denken dat ons immuunsysteem evolutionair gezien gewend is aan de wormen’’, zegt Obieglo. ,,Zolang de mens als soort bestaat, hebben we ze gehad. Nu ze weg zijn, wordt het systeem niet meer onderdrukt. Het gaat overreageren.’’

Geen pretje

Een immuunsysteem dat harder werkt dan nodig, is geen pretje. Het richt zich op onschuldige stoffen, zoals pollen, huisstofmijt en onze eigen lichaamscellen. Het systeem beschermt ons niet meer tegen ziekten, maar veroorzaakt ze zelf. Astma, eczeem, allergische reacties, de Ziekte van Crohn en Multiple Sclerose zijn een paar voorbeelden van zulke auto-immuunziekten.

Het zou mooi zijn als we de voordelen van de Schistosoma mansoni konden hebben zonder de nadelen. Obieglo kijkt in de onderzoeksgroep parasitologie van onderzoekster Hermelijn Smits in het LUMC naar een mechanisme dat de wormen gebruiken om het immuunsysteem te onderdrukken.

,,Als het immuunsysteem aan het werk gaat, produceert het ontstekingscellen die virussen, bacteriën of wormen aanvallen. Tegen die ontstekingscellen brengt de worm andere cellen in stelling: regulatoire immuuncellen.’’ Deze cellen worden wel de politieagenten van het immuunsysteem genoemd. Ze houden het in bedwang. ,,De worm zet de regulatoire cellen aan het werk om de ontstekingscellen te onderdrukken’’, legt Obieglo uit. ,,Het grappige is: ze stoppen niet alleen ontstekingsreacties tegen wormen, maar ook tegen pollen en huisstofmijten.’’

Aanzetten

De vraag die Obieglo wil beantwoorden, is welke ’factoren’ de wormen uitscheiden die het immuunsysteem aanzetten tot het maken van regulatoire cellen. Tot dusverre zijn er verscheidene interessante geïdentificeerd, die ook door genetisch veranderde tabaksplanten kunnen worden gemaakt.

Uiteindelijk moet het onderzoek leiden tot een vaccin dat aan baby’s kan worden toegediend. ,,Bij baby’s en peuters moet het immuunsysteem nog opgevoed worden.’’ Zo ver is het nog lang niet, zegt ze met een spijtig gezicht. ,,Het onderzoek is nog erg fundamenteel.’’

Finale van FameLab in Museum Boerhaave

Katja Obieglo was op 17 februari één van de deelnemers aan ’FameLab’, een internationale wedstrijd voor jonge bètawetenschappers en medici om hun onderzoek op een begrijpelijke en aansprekende manier uit te leggen aan een lekenpubliek. Zij krijgen daarvoor drie minuten de tijd. De nationale finale is dit jaar op dinsdag 21 april in Museum Boerhaave in Leiden. De nationale winnaar mag meedoen aan de internationale finale tijdens het Cheltenham Science Festival, dat plaatsheeft van 2 tot en met 7 juni. Obieglo kwam niet door de Leidse voorronde, maar vond de ervaring toch leerzaam. ,,Ik heb er mooi een interview aan overgehouden.’’

Meer nieuws uit Leiden

Net Binnen

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.