HIV/aids stimuleert romantiek in Afrika

Rijk van Dijk. ,,Afrikanen gaan op zoek naar een soulmate.''

Rijk van Dijk. ,,Afrikanen gaan op zoek naar een soulmate.'' © Hielco Kuipers

Wilfred Simons
Leiden

Romantiek en praten over je gevoel zijn belangrijke ingrediënten van een relatie en een goed huwelijk. Tenminste, dat vinden vandaag de dag veel mensen hier. In sub-Sahara Afrika was dat niet overal zomaar vanzelfsprekend. Maar dat is aan het veranderen, merkt hoogleraar religie en seksualiteit in Afrika Rijk van Dijk. Het zou wel eens een uitvloeisel van de HIV/aids epidemie kunnen zijn, denkt hij.

Van Dijk is antropoloog bij het Afrika-Studiecentrum van de Universiteit Leiden. Daarnaast is hij bijzonder hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam. Onlangs sprak hij zijn oratie uit.

Van Dijk is gespecialiseerd in de opkomst van Pinksterbewegingen in landen als Botswana, Malawi en Ghana. Deze christelijke stroming verspreidt zich snel in grote delen van Afrika, met name onder de jongere, hoger opgeleide bevolking in de steden.

,,Je ziet in Afrika niet zozeer dat de kerken leeglopen. Wel is er een grote verschuiving tussen kerken. De traditionele rooms-katholieke en protestantse kerken worden minder populair en de Pinksterbeweging is juist meer in trek'', zegt Van Dijk. Dat komt volgens hem omdat deze moderne vorm van het christendom de mensen helpt om kritisch naar de situatie in hun leven te laten kijken. ,,Je bidt niet alleen tot God, maar er is specifieke aandacht voor vragen over bijvoorbeeld werk, succes, een partner en kinderen.''

Besmet

Ook HIV/aids was en is een belangrijk vraagstuk. Dat is al zo sinds de opkomst van de ziekte eind jaren tachtig. In bijvoorbeeld Botswana, een van de succeslanden in Afrika met sinds de jaren '70 een relatief hoge welvaart, was de nood hoog. Ongeveer een vijfde van de bevolking raakte binnen een paar jaar besmet. Vanaf midden jaren '90 vroeg de overheid religieuze groeperingen te helpen bij de bestrijding van de ziekte.

Dat kon maar op één manier, aangezien er nog geen medicatie tegen HIV/aids was. ,,Gedragsverandering stond centraal. Dat betekende dat religieuze groepen zaken als seksualiteit en relaties meer op de agenda gingen zetten. Er kwam meer openheid over. Dat moest wel, want hoe kun je gedrag veranderen als dit soort dingen taboe blijven?''

Romantiek

Er ontstond veel meer belangstelling voor 'counseling', met name in de voor Afrikaanse begrippen vrij moderne Pinksterkerken. Er werden mensen opgeleid om met cliënten te praten over hun seksuele gedrag. Toen aan het begin van deze eeuw de eerste aidsremmers op de markt kwamen, hielpen religieuze organisaties mee aan de verspreiding daarvan. HIV/aids veranderde van een doodvonnis in een chronische ziekte.

Maar de geest van openheid was uit de fles. De counseling, met name in de Pinksterbeweging, bleef een belangrijke praktijk. Sinds een aantal jaren is er meer aandacht voor zaken als romantiek en de emotionele kwaliteit van een relatie, merkt Van Dijk.

,,Hoe ga je met elkaar om? Hoe communiceer je in een relatie? Passen we eigenlijk wel bij elkaar? Dat zijn vragen die stellen in de counseling bespreken, voordat ze in het huwelijk treden. Wat de familie van een relatie vindt, wordt minder belangrijk. Mensen maken steeds meer hun eigen keuzes. Ze gaan op zoek naar een soulmate.''

Seks

Als antropoloog vindt Van Dijk deze ontwikkeling in het christelijke Afrika zeer interessant. Zeker omdat ook de moderne Pinksterkerken nog altijd conservatief zijn. Homoseksualiteit en seks voor het huwelijk zijn taboe, voorhuwelijkse relaties en verliefdheid moeilijk bespreekbaar.

Van Dijk vermoedt dat er door de nieuwe openheid ook hier steeds meer aandacht voor komt. ,,Er wordt meer ruimte aan mensen gegeven. Dit een interessant proces dat zich aan het ontwikkelen is.''

Meer nieuws uit Leiden

Net Binnen

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.