Opinie: Fusie Leidse regiogemeenten is de meest democratische oplossing

Michiel van der Eng.© Foto Hielco Kuipers

Michiel van der Eng

De Leidse regio stevent af op de oprichting van een regioraad. Michiel van der Eng, die als voormalig D66-wethouder voor Leiderdorp lid was van de stuurgroep Toekomstvisie Leidse regio, vindt dat geen goed idee. Volgens hem is het veel verstandiger om gewoon te fuseren.

’Wat me het meest opviel in de eerste weken was hoe verschrikkelijk veel de gemeenten in de regio doen. Dat was me als raadslid helemaal ontgaan.’ Zo sprak een van mijn opvolgers over zijn wittebroodsweken als wethouder. En hij heeft gelijk. Gemeenten in de Leidse regio regelen veel meer dan algemeen wordt gedacht in regionaal verband. Zo gek is het dus niet dat er hardop wordt nagedacht over effectievere vormen van samenwerken dan ad hoc en vrijblijvend.

De samenwerkingsvorm die overwogen wordt, zo leert de berichtgeving, is een ’regioraad’. Het ’regioraad-model’ is geïnspireerd op het Drechtstedenmodel: de manier waarop Dordrecht en de omringende gemeenten samenwerken. Graag zet ik uiteen waarom dat een slechte oplossing is.

Wat is een regioraad? Zo’n raad is het algemeen bestuur van een extra bestuurslaag met eigen bevoegdheden en eigen ambtenaren. De deelnemende gemeenten dragen bevoegdheden over naar deze bestuurslaag en leveren raadsleden en collegeleden die beslissen over de uitvoering van die bevoegdheden. Van dergelijke organisaties bestaan er al heel veel. In de Leidse regio is Holland Rijnland (15 gemeenten) de meest in het oog springende. Maar denk ook aan de Veiligheidsregio, de GGD, de Omgevingsdienst, en Servicepunt71. De besluitvorming in die organisaties gebeurt meestal op basis van gemeentegrootte: de gemeente met de meeste inwoners heeft de zwaarste stem. In een ’regioraad’ nemen raadsleden zitting op basis van de uitslag van de laatste gemeenteraadsverkiezingen. In die zin is het democratisch gehalte van zo’n raad iets verbeterd ten opzichte van een ’gewoon’ samenwerkingsorgaan.

Waarom is een regioraad suboptimaal? Het wordt ingewikkelder in plaats van eenvoudiger. In het ideale geval kan een gemeente zichzelf bestieren. Inwoners kiezen een gemeenteraad en die vormt een college van burgemeester en wethouders die dan weer over het hele reilen en zeilen van de gemeente verantwoording aflegt aan de gemeenteraad. En dat alles in het openbaar. Dat is een overzichtelijk model. Bij een regioraad draagt een gemeenteraad bevoegdheden over aan een nieuwe bestuurslaag. De gemeente is die bevoegdheid dan dus kwijt. De eigen gemeenteraad gáát er niet meer over. Het wordt dus zaak om scherp in de gaten te houden waar de eigen gemeenteraad nog wel over gaat en waarover niet. Voor inwoners is dat slecht te volgen en het wordt daarmee moeilijker voor ze om invloed uit te oefenen over zaken die ze wel rechtstreeks raken.

Het is een tijdelijke oplossing. Het zal veel ’veranderenergie’ en geld vragen; ambtenaren en bestuurders zullen jarenlang vooral met zichzelf bezig zijn en niet met inwoners. Want het systeem moet worden opgebouwd en het duurt letterlijk jaren voordat het goed werkt. Die ervaring leren de Drechtsteden ons. Toegegeven, die ’veranderenergie’ zal ook in een volledige fusie gaan zitten. Maar niemand in de Drechtsteden twijfelt eraan dat fusie de volgende stap zal zijn. Waarom dan onze inwoners twee keer opzadelen met die ellende?

Je krijgt eredivisie-raadsleden en amateur-raadsleden. Niet alle raadsleden zullen in de regioraad plaats kunnen nemen. De regioraadsleden gaan beslissen over de ’grote’, gedeelde onderwerpen en de achterblijvende raadsleden beslissen over het kleine bier. Datzelfde geldt voor collegeleden: een wethouder die in het dagelijks bestuur van de regio zit, heeft veel meer te vertellen dan zijn collega’s die de restonderwerpen ’mogen’ bestieren. Daar ontstaat vanzelf spanning en concurrentie. Raadsleden zullen meer met elkaar bezig zijn dan met het besturen van gemeente en regio.

Tot slot is niet duidelijk welk belang ermee wordt gediend. In de aanloop naar de Toekomstvisie Leidse regio hebben zowel bedrijfsleven als maatschappelijke instellingen en heel veel burgers aangegeven dat zij graag één slagvaardig bestuur willen. Wat is het belang van raadsleden en wethouders om toch voor iets anders te kiezen? Ik geef u een denkrichting: in een gefuseerde gemeente zullen minder raadsleden, griffiers, wethouders en burgemeesters nodig zijn dan in een extra bestuurslaag met een regioraad.

De meest democratische oplossing is een fusie. Het is eenvoudig, overzichtelijk en slagvaardiger, elk raadslid telt helemaal mee en de bovenlokale belangen worden behartigd op het niveau waar ze horen. Raadsleden in de Leidse regio, toon uw wijsheid en moed en kies nu voor het beste samenwerkingsmodel. Kies voor één goede gemeente die van ons allemaal zal zijn.

Meer nieuws uit Leiden

Net Binnen

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.