Zichtbaar zonder zuurstof

© Berend Zweers

© Berend Zweers

1 / 2
Wilfred Simons
Leiden

Drie zeldzame 'autochromes' uit de Bijzondere Collecties van de Universitaire Bibliotheken Leiden (UBL) zijn vanaf 3 oktober een week te zien in het Gemeentemuseum Den Haag. Normaal gesproken verlaten deze kleurendia's uit het begin van de twintigste eeuw nooit het depot van de bibliotheek omdat ze heel kwetsbaar zijn.

Een nieuwe, experimentele techniek die is ontwikkeld aan het Metropolitan Museum of Art in New York maakt het tonen van deze dia's nu toch mogelijk - althans, conservator fotografie Maartje van den Heuvel van de UBL en fotorestaurator Katrin Pietsch van het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam durven de uitdaging aan.

De autochrome was een techniek van fotografie- en filmpioniers Auguste en Louis Lumière. Ze ontdekten in 1903 dat korrels van aardappelzetmeel kleurgevoelig gemaakt konden worden en zo als kleurenfilter konden werken. In 1907 kregen ze patent op de techniek.

Autochromes waren ingewikkeld om te maken en de glasplaten waarop de emulsies werden gestreken, waren niet erg lichtgevoelig. Er kon dus geen actie mee worden gefotografeerd, maar voor bijvoorbeeld portret-, landschaps- en architectuurfotografie was de autochrome wel geschikt.

Weergave

Autochromes  hebben een kenmerkend dromerig en wazig karakter. De kleuren zijn volgens Pietsch wel een goede weergave van de werkelijkheid, maar ze zijn niet natuurlijk. De groene bloes en hoed die het meisje op de linker foto draagt, was waarschijnlijk niet precies die kleur legergroen.

De meeste autochromes zijn gemaakt tussen 1907 tot aan het begin van de Eerste Wereldoorlog. De Leidse universiteitsbibliotheek bezit ruim 200 autochromes, waaronder vier van één van Nederlands vroegste kunstfotografen Berend Zweers (1872-1946).

Cassettes

Het probleem is dat de kleurstoffen 'lichtinstabiel' zijn, zoals Pietsch het verwoordt. Zichtbaar licht breekt de kleuren af. Musea die autochromes verzamelen, kunnen de originelen daarom zo goed als nooit exposeren. Een nieuwe techniek die is ontwikkeld aan het Metropolitan Museum of Art in New York kan daar misschien verandering in brengen

,,De fotoconservatoren ontdekten dat de kleuren oxideren onder invloed van licht en zuurstof samen'', zegt Pietsch. ,,Zonder licht, in het donkere depot, heeft zuurstof geen vat op de autochromes. Andersom betekent dit, dat als we ervoor kunnen zorgen dat zuurstof de platen niet bereikt, de kleuren in het licht ook veilig zijn.''

Pietsch deed de autochromes in een plastic zak die ze vervolgens vulde met stikstof. Daarna verpakte ze ze in luchtdichte cassettes. Zo zijn ze vanaf zaterdag 3 oktober een week te zien op de tentoonstelling 'Kleur ontketend' in het Gemeentemuseum Den Haag. De vitrine krijgt een lichtmeter en een restaurator inspecteert de autochromes dagelijks. ,,Als er ook maar iets in die week anders uitziet, stoppen we meteen.''

*Kleur ontketend, moderne kunst in de Lage Landen 1885-1914*, van za 3 oktober t/m zo 3 januari 2016 in het Gemeentemuseum Den Haag. www.gemeentemuseum.nl

Meer nieuws uit Leiden

Net Binnen

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.