Restauratie gorilla 'live' in Boerhaave voltooid

Restauratie gorilla 'live' in Boerhaave voltooid
De restauratie van de papier mache gorilla in Museum Boerhaave is bijna gerestaureerd. Publiciteitsfoto Museum Boerhaave
Leiden

Papierrestaurator Eliza Jacobi van RNA restauratie Nijhoff Asser heeft meestal platte objecten op haar werktafel liggen, zoals papieren, prenten en boeken. Maar het afgelopen half jaar restaureerde ze het anatomisch model van een gorilla die in de 19de eeuw werd gemaakt door de arts en anatoom Louis Auzoux. De gorilla van Auzoux werd vorig jaar gekocht door de conservator van Museum Boerhaave op een Parijse antiekmarkt. Een unieke vondst, want in het model van papier-maché zijn ook de botten gebruikt van een echte gorilla.

Museum Boerhaave houdt zondag een publieksbijeenkomst over de restauratie van en het onderzoek naar de gorilla van papier-maché. Het werk van Jacobi zit er bijna op. Tijdens de bijeenkomst demonstreert ze aan het publiek hoe ze het anatomisch model restaureerde door het laatste stukje op de buik van de gorilla, dat nog niet onder handen is genomen, te herstellen.

Jacobi kijkt op naar het gezicht van de gorilla: ,,Nu ik het eindresultaat zie, ben ik trots: het is toch een beetje mijn gorilla die daar staat.'' Museum Boerhaave heeft een grote collectie anatomische modellen van Auzoux, maar de gorilla wordt gezien als het grote meesterwerk. De Nachtwacht van Auzoux, zo wordt de gorilla ook wel genoemd. Toch was ze hiervoor in de vergetelheid geraakt, lijkt het. De gorilla was ontzettend vies en beschadigd toen ze naar Leiden kwam.

Database

,,We hebben haar eerst uit elkaar gehaald'', vertelt Jacobi. De stukken werden daarna verspreid op tafel en vervolgens werd alles gefotografeerd. Jacobi maakte een database waarin alle onderdelen werden gezet.

Nadat de grove viezigheid van de onderdelen met een stofzuigertje was weggehaald, werd er een kwast en ijswater gebruikt om de kleine stofdeeltjes weg te krijgen. Jacobi's werk behoeft bovenal voorzichtigheid en geduld. De verf was gaan bladderen en honderden kleine verfschilfers moesten weer worden vastgeplakt. Ze smeerde het model, na de grondige schoonmaak, stukje voor stukje in met speciale lijm en met behulp van een bakpapiertje streek ze de verf weer glad. De papieren boomstronk, die de gorilla met één hand vasthoudt, werd binnengebracht met een scheur erin en werd hersteld. Ook het oude karrenwiel waarop het model staat, werd gerestaureerd.

Etiketjes

Ooit telde de gorilla 104 onderdelen: spieren, ingewanden en huid. Daarvan zijn er negentig over. Auzoux heeft alle lichaamsdelen gemerkt. Jacobi wijst op de etiketjes met een wijzend vingertje. De nummertjes op deze etiketjes corresponderen met de cijfers op de ronde stickertjes die ook zijn aangebracht op het model: dit geeft inzicht waar de delen aan elkaar vastgezet kunnen worden.

Daarnaast was het model behoorlijk beschadigd doordat er ooit water vanaf het schouderblad naar binnen is gelopen. De ingewanden waren vies en aangetast, en op de schedel zat een vieze witte korst waarvan Jacobi vermoedde dat het vogelpoep was.

Gorilla

De gorilla is inmiddels schoon en grotendeels hersteld, maar blijft fragiel. Niet alle onderdelen passen nog goed in elkaar. De borstkas van de gorilla bestaat bijvoorbeeld uit twee delen, maar die sluiten niet meer. ,,Ik denk wel eens: 'wat als ik dit of dat had gedaan','' zegt Jacobi. ,,Op een gegeven moment moet je als restaurator stoppen. Je kunt het niet geheel naar je hand zetten'', zegt Jacobi. ,,Dat blijf je tegenkomen bij dit werk.''

De restauratie is zondag van 14 tot 16 uur live te zien in Museum Boerhaave. Barbara Gravendeel van Naturalis en Floyd Witting van de Hogeschool Leiden geven lezingen.

Meer nieuws uit Leiden