Leidse glasrondjes van hoog niveau

Prosper de Jong in de kapel van het Sint Annahofje in Leiden. Foto Hielco Kuipers

Wilfred Simons
Leiden

Leiden had in de 16de eeuw kunstateliers waar gebrandschilderd glas van hoge kwaliteit werd gemaakt. De glazen werden gemaakt door gespecialiseerde glasschilders met eigen werkplaatsen. De nadruk van de productie lag op 'glasrondjes', ronde voorstellingen van zo'n 25 centimeter doorsnee met heraldische, moralistische en Bijbelse voorstellingen.

Leiden was niet de enige plaats waar zulke rondjes werden gemaakt. Volgens conservator kunstnijverheid Prosper de Jong, die op 5 november de P.J. Bloklezing van het Leidsch Dagblad, de Historische Vereniging Oud Leiden en de Universiteit Leiden geeft, hadden veel grote steden in de Nederlanden, Frankrijk en Duitsland zulke ateliers. Maar de Leidse productie was wel bijzonder goed.

Over de achtergronden van de glasrondjes is niet veel bekend. Ze waren gewild bij verzamelaars en in de loop der eeuwen zijn ze uit hun oorspronkelijke vensters gehaald en verkocht. Leidse glasrondjes zijn in veel grote musea met kunstnijverheidscollecties te vinden, zoals het Rijksmuseum in Amsterdam en het Victoria and Albert Museum in Londen. Waarschijnlijk is de kapel van het Sint Anna Aalmoeshuis aan de Middelstegracht in Leiden de enige plek in Nederland waar nog vier glasrondjes zitten op de plek waar ze in het begin van de 16de eeuw zijn geplaatst.

Geschenk

Zeker is dat de rondjes werden besteld door de Leidse middengroepen, die vanaf het einde van de 15de eeuw snel rijker werd door de handel in vooral laken. Ze lieten glasrondjes maken voor de bovenlichten van hun ramen en mogelijk gaven ze ze elkaar bij bijzondere gelegenheden ook wel als kostbaar geschenk. In de eeuwen daarna zette de Leidse burgerij deze traditie voort door gebrandschilderd glas te geven aan bijvoorbeeld gildehuizen, weeshuizen en kerken. Die rondjes toonden vaak de familiewapens van deze (niet adellijke) donateurs.

In januari dit jaar kocht Museum De Lakenhal met steun van de Vereniging Rembrandt bij Sotheby's in New York een werkplaatstekening van een glasrondje uit een Leids atelier. Het moet tussen 1520 en 1530 zijn gemaakt. Het is één afbeelding uit een serie van drie en heeft volgens De Jong een moralistisch thema. Dat luidt: 'Rijke kinderen, arme ouders'. ,,Het lijkt een oproep te zijn aan ouders om hun kapitaal niet bij leven aan hun kinderen over te dragen. Als zij het geld eenmaal hebben, verwaarlozen ze hun ouders.'' Dat is op de tekening te zien: de kinderen zitten, rijk gekleed, aan een tafel kip te eten, terwijl de oude vader er aan een klein rond tafeltje naast moet zitten met een schamel bordje.

Meer nieuws uit Leiden

Net Binnen

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.