Vandaag nutteloos, morgen van waarde

Wetenschappers rond de tafel tijdens de Lunä lezing

Wetenschappers rond de tafel tijdens de Lunä lezing© Taco van der Eb

Wilfred Simons
Leiden

Wie weet, is de sjoemelsoftware van Volkswagen de wetenschappelijke doorbraak waar volgende generaties groot plezier van hebben. De gevolgen van wetenschappelijke ontdekkingen voor de samenleving zijn niet te voorspellen. Dat zei hoogleraar computerwetenschappen Jaap van den Herik maandag tijdens de Lunä Lezing, eerder een debat van acht onderzoekers en kunstenaars in het Leidse Museum Boerhaave.

De lezing is volgens organisator en kunstenares Marjolijn Dijkman bedoeld 'om experts uit wetenschappelijke vakgebieden en kunstenaars samen te brengen om tot nieuwe wetenschappelijke inzichten te komen.'

Dijkman kwam op het idee voor een Nederlandse versie van de Lunar Society tijdens een conferentie in Birmingham. ,,Ik bezocht de plaats waar die discussies werden gehouden en dacht 'hier moet ik wat mee doen'." Dat de lezing maandagavond plaatsvond is geen toeval. ,,De Lunar Society kwam bijeen met volle maan en daarom wilde ik deze bijeenkomst ook plannen vlak na een volle maan."

De Lunar Society was een informele bijeenkomst van prominente figuren in de 18de en 19de eeuw in Birmingham. Tijdens volle maan kwamen de zogenaamde 'lunarticks' samen om te discussiëren over de wetenschap. Bekende leden waren Erasmus Darwin (grootvader van Charles), James Watt en scheikundige Joseph Priestley.

Replica

,,Zonder dat leden het doorhadden, hebben ze een enorme invloed gehad op de ontwikkelingen in die tijd", aldus Dijkman. De wetenschappers hebben onder meer bijgedragen aan de mogelijkheid voor vrouwen om naar school te gaan en de afschaffing van de slavernij. ,,Hoewel er geen geschriften van de bijeenkomsten zijn overgeleverd, weten we waarover ze ongeveer gesproken hebben."

Speciaal voor de dit project maakte de kunstenares een replica van de tafel die door de Lunar Society werd gebruikt. ,,Die heb je nodig om de setting goed na te maken." Normaal staat de tafel bij haar thuis en gebruik zij het voor bijeenkomsten met andere kunstenaars. ,,Speciaal voor deze lezing heb ik hem naar Boerhaave gebracht."

Volkswagen

Het gezelschap bestond maandag uit cultureel antropologen, computerwetenschappers, kunstenaars en journalisten. Daarnaast was de directeur van het Boerhaave museum Dirk van Delft aanwezig. ,,Het is interessant om met experts te discussiëren over de grenzen van wetenschap".

De directeur had onder meer een kunstheup meegebracht. ,,Chirurgen plaatsen deze metalen heupen in patiënten om hen beter te laten lopen. Maar hoeveel hulpstukken zijn er nodig voordat we een grens overgaan en niet meer praten over een mens, maar over een bionisch wezen?'

Maskeren

Jaap van den Herik legt uit dat de waarde van wetenschappelijke ontwikkelingen niet goed kan worden geschat. ,,Neem als voorbeeld het Volkswagenschandaal. Om de uitstoot van uitlaatgassen te maskeren, is een speciaal programma ontwikkeld waar iedereen nu van denkt dat het nutteloos of zelfs bedrieglijk is. Het kan zo zijn dat het over 40 jaar een baanbrekend programma blijkt te zijn."

Hij legt ook de link met de Lunar Society. ,,Deze wetenschappers hadden ook niet door dat hun bijeenkomsten een degelijke invloed hadden."

Hoewel de rol van computers steeds groter wordt, blijft de menselijke emotie een grote rol spelen", aldus antropoloog en hoogleraar Peter Pels. ,,Mensen vertrouwen computers niet, tenzij er iemand betrokken is bij de productie of besturing ervan". Maar of dat positief is, durft hij niet te zeggen. ,,Op dit moment zijn er al auto's die beter rijden dan mensen. Moeten we er dan nog wel mensen bij willen betrekken?"

Meer nieuws uit Leiden

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.