Leidse zoektocht naar leven op aardachtige planeten stap dichterbij

Matteo Brogi. Foto Iris Nijman

Matteo Brogi. Foto Iris Nijman

Janneke Dijke
Leiden

Sterrenkundigen zijn weer een stap dichter bij het vinden van leven op aardachtige planeten. Nog nooit eerder zijn planeten buiten ons zonnestelsel zo gedetailleerd bestudeerd als door wetenschappers in Leiden. Matteo Brogi observeerde voor zijn promotieonderzoek bij de Leidse Sterrenwacht deze ’exoplaneten’ op een nieuwe manier. ,,De kans is groot dat er in de komende tien jaar planeten worden gevonden die lijken op de Aarde’’, meent Brogi. ,,We missen nu nog de juiste instrumenten, maar onze techniek biedt alvast een ontbrekend puzzelstukje.’’

De van oorsprong Italiaanse Brogi reisde voor zijn onderzoek af naar de Atacamawoestijn van Chili, waar de Very Large Telescope (VLT) staat. ,,Dat is op zich al een hele ervaring’’, vertelt Brogi. ,,Stel je een landschap voor waar niets is: geen planten, geen dieren. Eigenlijk waan je je op Mars!’’ Met zonsondergang begon Brogi te werken. Hij richtte zijn telescoop op sterren die dichtbij onze zon staan. Om deze sterren draaien enorm grote en hete gasachtige planeten die op Jupiter lijken. Voorheen konden deze planeten alleen bestudeerd worden als ze voor hun ster langs schoven (ook wel ’transit’ genoemd). ,,De ster geeft dan even wat minder licht af, waardoor het bijvoorbeeld mogelijk is om te zien hoe groot de planeet is’’, legt Brogi uit. Met deze techniek is het echter moeilijk om iets te zeggen over de structuur van zo’n planeet omdat het licht van de ster zelf vaak te sterk is.

Brogi keek als eerste direct naar exoplaneten met de VLT, dus zonder dat er een transit nodig is. De techniek die hij hierbij gebruikte wordt ’high-resolution spectroscopy’ genoemd, waarbij planeten in infrarood worden bekeken. ,,Hiermee is het mogelijk om heel gedetailleerd te kijken naar wat voor moleculen de atmosfeer van zo’n planeet bevat. We kunnen nu met zekerheid vaststellen wat de compositie is van de atmosfeer. Dit is van belang als je zoekt naar moleculen waaruit leven kan ontstaan.’’

Met de VLT heeft Matteo’s onderzoeksgroep nu ook voor het eerst kunnen vaststellen hoe lang een dag op een exoplaneet duurt. ,,Een dag op zo’n grote planeet duurt vaak korter dan op Aarde. Sommige planeten draaien in een paar uur om hun as, andere juist in een paar dagen. Ook hebben we een planeet gezien die even snel om zijn eigen as draait als om zijn ster, wat betekent dat het aan één kant van de planeet altijd dag is en aan de andere kant altijd nacht. Dat heeft natuurlijk grote implicaties voor de mogelijkheid voor leven op zo’n planeet. Als we zoeken naar planeten waarop leven kan bestaan, is het belangrijk dat we dit soort dingen kunnen zien.’’

Op het moment is het nog niet mogelijk om de atmosfeer van kleinere, aardachtige exoplaneten te bestuderen. Ze zijn simpelweg te klein om met de huidige telescopen te zien. ,,Statistisch gezien zouden er veel meer kleinere planeten moeten zijn dan grote reuzen. Maar onze apparatuur is nog niet gevoelig genoeg om ze te detecteren’’, zegt Brogi. Over niet al te lange tijd zal het wél mogelijk zijn om deze aardachtigen te bekijken, wanneer de European Extremely Large Telescope (E-ELT) klaar is die ook in Chili wordt gebouwd. De E-ELT zal de grootste telescoop op Aarde zijn en 16 keer scherpere plaatjes kunnen maken dan de Hubble Space Telescope.

,,Het doel is om met de nieuwe technieken en instrumenten planeten te vinden in de leefbare zones’’, zegt Brogi. ,,Wij als sterrenkundigen hebben hierin een grote verantwoordelijkheid. Als er buitenaards leven wordt gevonden moeten we het wel héél zeker weten, want dat kan grote gevolgen hebben voor de kijk op ons bestaan.’’

Meer nieuws uit Leiden

Net Binnen

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.