Premium

Werd bouwlust de Myceners fataal?

Werd bouwlust de Myceners fataal?
Ann Brysbaert bestudeert een hamersteen. Deze komt niet uit Griekenland, maar ook in Mycene zijn zulke hamerstenen gebruikt om den bouwstenen op maat te maken voor de paleizen en citadellen.
© Foto Hielco Kuipers
Leiden

Hoogmoed komt voor de val. Dat zou bij de Myceense beschaving ook het geval geweest kunnen zijn.

Archeoloog Ann Brysbaert van de Universiteit Leiden onderzoekt of de ongekende bouwlust van dit Griekse volk uiteindelijk tot hun ondergang heeft geleid. Binnenkort vertrekt ze weer naar de Peleponnesos voor een paar maanden veldonderzoek.

De Myceense beschaving bestond vanaf 1600 voor Christus en is genoemd naar de Griekse stad Mycene. Die stad was het centrum van de Myceense cultuur, die zich uitstrekte over de Peleponnesos, het Griekse vasteland, maar ook op Kreta en andere eilanden invloeden had. Rond 1200 voor Christus kwam er een einde aan de Myceense samenleving. ,,Tenminste, de elite en hun socio-politieke bestuursstructuur verdween’’, zegt Brysbaert.

Sinds de vorige eeuw doen allerlei theorieën over de ineenstorting van het Myceense Rijk de ronde. Zo zouden Doriërs de Myceners met geweld hebben verjaagd. ,,Die theorie is allang ontkracht’’, vertelt de Vlaamse, die sinds 2013 in Leiden werkt. ,,Er zijn verschillende onderzoeken geweest naar het verdwijnen van de Myceense beschaving, maar we missen het totaalplaatje. Wij willen achter dat totaalplaatje zien te komen.’’

Een aantal factoren hebben waarschijnlijk een rol gespeeld: allerlei interne en externe conflicten, het teloorgaan van handelscontacten, natuurrampen en klimaatveranderingen, en ziektes als gevolg hiervan. Brysbaert: ,,Er waren heel wat spanningen in de hele Oost-Mediterrane regio.’’

Het onderzoeksteam van de Universiteit Leiden, onder leiding van Brysbaert, onderzoekt al deze mogelijke oorzaken in combinatie met de impact van nog een andere factor: de enorme bouwlust van de Myceners, waarvan de resultaten meer dan 3000 jaar na dato nog steeds te bewonderen zijn, en hoe deze wellicht de middelen, zowel natuurlijke middelen als mankracht, uitputte. ,,De Myceners bouwden gigantische citadellen en grafmonumenten. De Citadels van Mycene en Tiryns hebben metersdikke muren van wel tien meter hoog. De stenen die werden gebruikt waren ontzettend zwaar, van een paar honderd kilo tot meer dan tienduizend!’’, zegt Brysbaert.

,,De mankracht die daar voor nodig was, moet enorm zijn geweest. Er waren nog geen hijskranen, er zijn alleen aanwijzingen dat er ossen en karren zijn gebruikt om al die stenen naar de bouwplaats te krijgen.’’ Sommige steengroeves waren dichtbij een bouwplaats, maar Brysbaert heeft al ontdekt dat er ook bouwstenen van 18 kilometer ver kwamen. ,,Er moet dus een goede infrastructuur zijn geweest.’’

Brysbaert onderzoekt welke impact de architectonische hoogstandjes van de Myceners hadden op de samenleving. Ze heeft aanwijzingen dat het vooral boeren, en misschien ook slaven, waren die aan de bouwprojecten werkten. De Myceense samenleving was een agrarische gemeenschap en leefde vooral van de landbouw. ,,Als er oogsten mislukten of het land kon niet voldoende bewerkt worden omdat de boeren aan het bouwen waren, dan was er niet voldoende voedsel. Het meest logische is om de bouw stil te leggen als er geoogst of gezaaid moest worden. Of de gemaakte keuzes altijd de juiste waren, is dus nog de vraag.’’

Overigens betrof de ondergang vooral de elite. De gewone mensen leefden gewoon door, maar op een andere manier. ,,Ze gingen zich waarschijnlijk weer op de landbouw concentreren.’’ Brysbaert ziet momenteel hetzelfde gebeuren in Griekenland, waar ze vaak is en veel vrienden heeft. ,,Vanwege de crisis trekken mensen weg uit de steden. Ze gaan terug naar het platteland of het eiland waar ze vandaan komen. Je ziet mooie dingen ontstaan. Kleinschalige biologische bedrijven die samenwerken met bijvoorbeeld een restaurant in de stad. Zo bouwen mensen een kleine eigen economie. Zo is het mogelijk vroeger ook gegaan, want de mensen hebben overleefd, ondanks vele crises.’’

De archeologie kan daarom een inspiratie zijn voor ons, zegt ze. ,,De menselijke weerbaarheid is echt groot. Dat zag je na het verdwijnen van de Myceense beschaving en dat zie je nu ook.’’

Meer nieuws uit Leiden

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.