In Cannes zonder galajurk

Wilfred Simons
Leiden

In een galajurk over de rode loper schrijden hoeft Itandehui Jansen niet. Maar haar film Yaavi wordt in mei wel vertoond op het filmfestival van Cannes. In de zogenaamde short film corner, voor korte films. Een mooie kans voor de promovenda aan de Academie voor Kunsten van de Universiteit Leiden.

Yaavi speelt zich af in Mexico, het geboorteland van Jansen. Het is een documentaire van 20 minuten en gaat over de traditie van het winnen van sap uit de agave, of yaavi zoals hij in het gebied van de hoofdpersonen Erasmo and Esperanza wordt genoemd. Van het sap wordt de drank pulque gemaakt. Wanneer Erasmo, een oudere boer, de yaavi moet 'verwonden' om het sap uit de plant te kunnen halen, vraagt hij hiervoor tijdens een gebed eerst toestemming. ,,Zo gaat dat daar al duizenden jaren'', zegt Jansen.

Ze maakte de film samen met haar man Armando Garcia in het kader van het project 'Time in Intercultural Context'. Bij dit onderzoeksproject van de universiteit, gefinancierd door de EU, zijn onder meer historici, archeologen en etnografen betrokken. ,,Ik hou me bezig met het vastleggen van pre-Spaanse elementen in het leven van mensen in Latijns-Amerika. Op oude beeldhandschriften zijn die gebruiken al te zien. Bijvoorbeeld het opzuigen van het yaavi-sap met een kalebas, zoals Erasmo doet. Die techniek is al ontzettend oud.''

Mexico

Deze en andere gebruiken dreigen echter verloren te gaan. Mexico moderniseert snel. De kinderen van Erasmo en Esperanza wonen in Mexico-Stad en hun kleinkinderen spreken de inheemse taal van het oudere echtpaar niet meer. ,,Zo gaat dat overal in Mexico. Mijn moeder komt uit een klein dorpje, dat door de komst van een weg een modern stadje is geworden. Met het onderzoeksproject proberen we een impuls te geven aan het behoud van taal, gebruiken en kennis'', zegt Jansen, die een Nederlandse vader heeft en al op jonge leeftijd samen met haar ouders hier kwam wonen.

Yaavi is de derde film van Jansen en Garcia die in Cannes wordt vertoond. Hun eerdere films Alma & Esperanza en El Último Consejo, beide fictie, viel die eer ook ten deel. Die laatste film heeft daarna prijzen gewonnen op festivals in Mexico, Canada en Chili.

Migrantenfilms

Jansen maakte beide films in het kader van haar promotieonderzoek aan de Academie voor Kunsten. Ze doet onderzoek naar films van migranten, zoals Paradise Now van de Palestijns-Nederlandse filmmaker Hany Abu-Assad. Ze combineert de theorie met de praktijk van zelf films maken. ,,Ik gebruik dezelfde technieken als in migrantenfilms worden gebruikt. Er is vaak weinig budget, dus meestal worden geen professionele acteurs gebruikt. Mensen spelen min of meer zichzelf en fictie en documentaire worden gemixt.''

Alma, een meisje dat door het overlijden van haar moeder van een grote Amerikaanse stad moet verhuizen naar haar oma in een klein Mexicaans dorpje, wordt bijvoorbeeld gespeeld door Jansens dochter. Oma Esperanza is in werkelijkheid haar schoonmoeder. ,,Zij woont echt in dat dorp'', zegt Jansen. ,,Voor de films hebben we geen sets gebouwd, maar op bestaande plekken gefilmd. Net zoals in migrantenfilms zijn we creatief met de middelen omgegaan.''

Bouleversement

Jansen hoopt haar promotieonderzoek voor de zomer af te ronden. Ondertussen werkt ze in haar vrije weekenden aan een film die zich in Leiden afspeelt. ,,Het gaat over een meisje dat wegloopt van huis. Het gaat Bouleversement heten en ook hier maken we gebruik van de technieken van migrantenfilms. Ik wil die techniek toepassen op een niet-migrantenfilm. Daardoor wordt het een beetje neorealistisch.''

Yaavi in de Hortus

De documentaire Yaavi wordt op vrijdag 29 mei getoond in de Hortus botanicus. Dan is het symposium van de Clusiusstichting 'Other Ways of Gardening'.

Meer nieuws uit Leiden

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.