Afvallen met hulp van mysterieus bruin vet

Wilfred Simons
Leiden

Bruin vet. Baby’s hebben het nodig tegen de kou, want ze hebben nog niet genoeg spieren om te kunnen ’rillen’. Maar ook volwassenen hebben het. Dat blijkt veelbelovend als inzet tegen overtollige kilo’s én hart- en vaatziekten, vertelt professor Patrick Rensen. Bruin vetweefsel verbrandt namelijk ongezond ’wit’ vet om warmte te maken als je het koud hebt. De cartoon over het ’temperatuurdieet’ aan zijn muur lijkt een grapje, maar Rensen zet toch echt de thermostaat op 17 graden.

Rensen vertelde er in februari over op het TedX evenement in Delft. ,,We hadden de zaal op lage temperatuur gebracht, rond 16 graden, en ’koude’ plaatjes op de achtergrond. Ik kon binnenkomen en zeggen ’koud he’? En dan zelf juist mijn jasje uittrekken. ’Omarm de koele omgeving’, was mijn boodschap.’’

Een lagere kamertemperatuur activeert ’bruin vet’ en dat zorgt voor een hogere (vet)verbranding. Het mysterieuze weefsel bevindt zich bij volwassenen, zo bleek in 2009, onder de sleutelbeenderen en langs de aorta, waar het makkelijk warmte kan afgeven aan het bloed. Het is letterlijk bruinig, dankzij de mitochondriën, zogenaamde energiefabriekjes.

Vetdruppels

Het technische verhaal is niet ingewikkeld. In bruin vet zitten vetdruppels opgeslagen. De mitochondriën verbranden dat vet, waarop de lege cellen zich weer vullen met vet uit het bloed. Of vet uit het eten dus direct wordt verbrandt of opslaat ’op de heupen’, hangt af van de activiteit van het bruin vet op dat moment. ,,Bij degenen met weinig bruin vet komt een patatje dus misschien wel harder aan’’, stelt Rensen.

Bruin vet verbruikt dus energie. Als je het ’aanzet’, verbrand je een stuk meer calorieën. Dat was prachtig zichtbaar bij muizen, zegt Rensen. ,,Eerst voerden we ze dik, vervolgens activeerden we het bruin vet. Je zag ze in een paar dagen dun worden. Ze verloren zo’n vijftien procent gewicht in vijf dagen!’’

Bruin vet

Ook studenten werden beproefd in een kamertemperatuur van 17 graden. ,,Daar wen je gelukkig heel snel aan, hoor’’, verzekert de onderzoeker. Ze hadden na tien dagen inderdaad meer bruin vet en het was actiever. Stel je geen kilo’s voor: je hebt dan ongeveer twee ons bruin vet in totaal, vertelt Rensen. ,,Maar het kan per gram 10 tot 20 keer meer vet opnemen dan gewoon weefsel.’’ Ook in Japan werden proefpersonen twee uur per dag in 17 graden gezet, zes weken lang. Ze verloren een kleine kilo aan ’wit, ongezond vet’.

De helft van de volwassenen in Nederland heeft overgewicht, stelt Rensen. ,,Mijn ouders ook. Dat baart me zorgen, omdat ze veel meer kans hebben op hart- en vaatziekten. Eten is overal te krijgen. Ongezond voedsel is erg goedkoop. Denk maar na: een patatje mayo is een hele maaltijd, qua calorieën, en kost maar één euro vijftig. Dezelfde hoeveelheid aan gezonde calorieën kost meer. We zijn allemaal meer en slechter gaan eten en verbruiken minder energie dan vroeger. Maar meer verbranden kan dus vrij makkelijk, door bruin vet te activeren.’’

Hartinfarct

Ook mensen die er niet dik uitzien, kunnen toch veel vet in de organen stapelen, als zij minder actief bruin vet hebben. Dit kan leiden tot een hartinfarct op jonge leeftijd. Een koude ruimte zou ook dan kunnen zorgen voor meer bruine vetcellen en daarmee een hogere verbranding en minder vetopslag in de organen tot gevolg hebben.

,,Uiteindelijk willen we niet iedereen in de kou zetten’’, lacht hij. ,,Je kunt het weefsel ook activeren met een stofje. Maar een medicijn dat nu bestaat, werkt helaas ook op de hersenen. Als we dat kunnen namaken zonder effect op de hersenen, hebben we een mooie therapie. ,,We zijn naarstig aan het testen of bepaalde medicijnen dat kunnen doen. Ken je nog mannen van 35 tot 50 jaar met licht overgewicht, die willen meewerken aan onderzoek?’’ grapt Rensen hoopvol.

Cholesterol

Er is net een publicatie uitgekomen, vertelt Rensen. ,,Best een doorbraak. Bruin vet verbrandt vet uit het bloed en tot nu toe werd gedacht dat cholesterol dan als ’restproduct’ wel in het bloed achterbleef en aderen deed dichtslibben. Dat blijkt niet zo te zijn. Wij hebben laten zien dat de lever dit cholesterol snel en adequaat opruimt. Het stapelt niet op in het bloed.

Het is een ontzettend mooi onderzoeksgebied, vindt hij. ,,Je kunt er veel adviezen uit afleiden.’’ Ook sporten, een regelmatig dag-nachtritme, een donkere slaapkamer en pittig eten hebben invloed op de activiteit van bruin vet. ,,Ook interessant om te onderzoeken is bijvoorbeeld of een minuutje koud douchen per dag invloed heeft.’’ Zelf loopt Rensen niet voor niets zomer en winter in een T-shirtje. ,,Je went er gewoon aan’’, verklapt hij, terwijl hij op zijn blote armen wijst. ,,Ook zonder jas naar buiten als het geen zomer is, prima idee.’’

Meer nieuws uit Duin- en Bollenstreek

Net Binnen

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.