LUMC-psychiater schrijft boek: Enorm taboe niet doorbroken

Esther van Fenema. „Voor veel musici die een paniekaanval op het podium krijgen, voelt het alsof je dood gaat of dat je gek wordt. ’’© Publiciteitsfoto

Tessa de Wekker
Bussum

Een violist die last heeft van zijn elleboog, gaat naar een dokter. Dat is normaal, toch? Maar als diezelfde violist een probleem heeft ’tussen de oren’, zoekt hij vaak geen hulp. Op mentale blessures bij musici rust een enorm taboe. Met haar boek ’Het ontstemde brein’ wil psychiater in het LUMC én violist Esther van Fenema dat taboe doorbreken.

Ze herinnert het zich als de dag van gisteren. Het moment dat ze een paniekaanval kreeg op het podium. Van Fenema studeerde geneeskunde en had net ook eindexamen aan het conservatorium gedaan. ’Mijn armen en handen leken zich te vervreemden van de rest van mijn lichaam. Ik verstijfde en wilde tegelijkertijd opspringen om van het podium af te stormen. (...) Het was een horror-ervaring’, schrijft ze in Het ontstemde brein. „Voor veel musici die een paniekaanval op het podium krijgen, voelt het alsof je dood gaat of dat je gek wordt. Vechten, vluchten, bevriezen. Het dierlijke mechanisme van gevaar treedt in werking. Voor ratio is geen plek meer”, vertelt ze.

Al tijdens haar studie aan het conservatorium viel de grote psychische kwetsbaarheid van haar medestudenten haar op. Het was een van de redenen om te kiezen voor de specialisatie psychiatrie na haar basisopleiding geneeskunde. Het is geen toeval dat ongeveer een derde van de professionele muzikanten kampt met psychische problemen. „De druk is enorm. De concurrentie is moordend en je moet altijd perfect zijn. Daarnaast is muziek voor veel musici hun leven. Hun identiteit wordt volledig bepaald door de muziek.” Tel daarbij op dat veel musici enorm perfectionistisch zijn (anders komen ze nooit zo ver) en je hebt de verklaring waarom relatief veel musici kampen met mentale problemen.

Daarin verschillen muzikanten niet veel van topsporters, zegt Van Fenema. Maar er is één belangrijk verschil: de laatste jaren is mental coaching in de sportwereld steeds meer geaccepteerd. „ Psychische hulp zoeken is in de sport geen taboe meer. Ik had laatst een jeugdcoach van Ajax op bezoek. Hij vertelde wat ze allemaal aan mentale begeleiding doen daar. Daar kan de muziekwereld nog wat van leren.”

Sinds Van Fenema in 2008 in het LUMC de Muziekpoli opende, heeft zij enkele honderden patiënten met psychiatrische problemen behandeld. In het begin keken mensen vreemd op van de Muziekpoli. Waarom een aparte poli voor één bepaalde beroepsgroep? „Die vraag kan ik me voorstellen. Hij wordt nog steeds wel eens gesteld”, zegt Van Fenema. „Maar muzikant is niet zomaar een beroep. Veel musici kunnen niet ’wat anders’ gaan doen als ze het als muzikant niet meer zien zitten. In de psychiatrie willen we zo veel mogelijk mensen helpen zo goed mogelijk te functioneren. Als een gespecialiseerde poli daarbij helpt, waarom niet? Wellicht zou er ook een aparte poli voor artsen, advocaten of bouwvakkers moeten komen. In sommige beroepsgroepen speelt specifieke problematiek.”

Dat zij zelf violiste is én heeft gekampt met paniekaanvallen, helpt enorm. „Gelukkig heb ik er zelf mee te maken gehad”, zegt Van Fenema, die in het LUMC overigens ook andere patiënten behandelt. „Ik begrijp mijn patiënten, weet precies hoe de muziekwereld in elkaar zit en hoe het is om niet te kunnen spelen.” Een periode niet spelen om tot rust te komen zal ze dan ook niet snel adviseren. „Als je musici hun muziek afneemt, blijft er niets over.”

Zelf heeft ze inmiddels geleerd om te gaan met haar angsten. Van Fenema pleit voor meer aandacht voor mentale klachten, ook tijdens opleidingen aan het conservatorium. „Het moet normaal worden om goed voor je mentale lichaam te zorgen. Begrijpen wat er gebeurt tussen je oren is de eerste stap. Dan kun je je hoofd beter onderhouden. Met meer aandacht voor het mentale kunnen we lijden en disfunctioneren voorkomen.”

Esther van Fenema, Het ontstemde brein, 176 pagina’s, ISBN 978 94 92495 44 0. Prijs 17,95 euro. Verschijnt 15 juni.

Meer nieuws uit Leiden

Net Binnen

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.