LUMC werkt aan een simpele test om kanker op te sporen

Wilma Mesker en Rob Tollenaar: ,,Nu testen we of het toepasbaar is in de echte wereld.'' Foto Taco van der Eb

Janneke Dijke
Leiden

Wat zou het makkelijk zijn als je uit iemands bloed kunt afleiden of zich kanker in het lichaam ontwikkelt. Mensen met een verhoogde kans op kanker zouden een aantal keer per jaar een buisje bloed kunnen laten afnemen waardoor je een gezwel in een vroeg stadium zou kunnen opsporen: veel makkelijker en goedkoper dan een röntgenfoto of een mri-scan. Deze droom wordt stukje bij beetje meer werkelijkheid. Na jarenlang onderzoek naar een bloedtest voor kanker weten ze bij het LUMC: ’We hebben beet’.

Deze uitspraak komt uit de mond van professor en chirurg Rob Tollenaar, die het onderzoeksproject in 2001 opzette met zijn collega, professor Deelder. Wilma Mesker sloot zich in 2007 aan als hoofdonderzoeker. ,,We zitten niet naar iets toevalligs te kijken’’, weet Tollenaar. ,,We hebben acht internationaal vermaarde medische instituten naar onze datasets laten kijken.’’ Allemaal kwamen ze tot dezelfde conclusie: de kanker is te zien in het bloed, ook in een vroeg stadium.

Eigenlijk is dat logisch, vindt Tollenaar. ,,Bloed is een spiegel van je gezondheid. Een gezwel heeft bloed nodig, en dus kom je de afbraakproducten van dat gezwel in het bloed tegen.’’ Een Amerikaanse onderzoeksgroep toonde dit in 2002 al aan. ,,Zij hadden dat slimme inzicht al. Later bleek dat het onderzoek niet helemaal goed was uitgevoerd. In het LUMC hebben we het geperfectioneerd en getest.’’

Wat houdt het onderzoek precies in? Het LUMC vraagt aan alle kankerpatiënten en hun begeleider om een buisje bloed af te staan. Zo’n 5000 buisjes zitten er inmiddels in de vriezer: een enorme hoeveelheid bloedmonsters van zieke én gezonde mensen. Uit het bloed wordt het serum gecentrifugeerd, het deel waarin onder andere de eiwitten zitten. De eiwitten worden met behulp van magnetische bolletjes uit het serum gehaald. Vervolgens gaan ze in de massaspectrometer, een apparaat waarin er met een laserstraal op geschoten wordt. De eiwitdruppel verdampt en komt in een vacuümbuis terecht waar de spanning gemeten kan worden. ,,Eigenlijk is het een heel ingewikkelde weegmachine’’, zegt Tollenaar. ,,Je krijgt van alle stukjes eiwit uit dat serum het gewicht.’’ Als dat gewicht visueel gemaakt wordt, levert dit bepaalde pieken op. ,,Trek je die pieken uit elkaar, dan krijg je een soort handtekening. Bij mensen met een kwaadaardige ziekte is die anders dan bij gezonde mensen’’, aldus Tollenaar. Mesker: ,,Voor de drie typen kanker waarmee wij ons bezighouden: borstkanker, dikke-darmkanker en alvleesklierkanker, weten we nu al welke set pieken verantwoordelijk is voor de tumor.’’

Het onderzoek is nog lang niet klaar. Tollenaar: ,,We hebben het ontwikkeld, geautomatiseerd, en het is statistisch gevalideerd door andere wetenschappelijke instituten. Nu testen we of het toepasbaar is in de echte wereld.’’ Acht academische ziekenhuizen in Nederland nemen per jaar twee buisjes bloed af bij vrouwen met een verhoogde kans op borstkanker. ,,Helaas krijgt een deel van hen de komende tijd borstkanker. Hun bloed willen we achteraf onderzoeken, om uit te zoeken of we in de maanden daarvoor al hadden kunnen zien dat de kanker zich ontwikkelde.’’

Als over een jaar of vijf blijkt dat de methode echt werkt, kan het bloed van mensen met een verhoogd risico op kanker regelmatig getest worden. ,,Je kunt niet elke maand een röntgenfoto of een mri-scan maken, dat is veel te duur en omslachtig. Maar een buisje bloed laten afnemen kan wel’’, zegt Tollenaar. Mesker: ,,Uiteindelijk zou je er naartoe willen dat je het bij de huisarts laat afnemen. Of dat er een soort zwangerschapstest wordt ontwikkeld waarmee het bloed op kanker getest kan worden.’’

Meer nieuws uit Leiden

Net Binnen

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.