Kritiek op Zeus en Hera kon in klassieke oudheid

Inger Kuin: ,,De oudheid is een veilige context om het over moeilijke onderwerpen zoals de worsteling met verschillende vormen van religie te hebben.”

Inger Kuin: ,,De oudheid is een veilige context om het over moeilijke onderwerpen zoals de worsteling met verschillende vormen van religie te hebben.”© Foto Hielco Kuipers

Tessa de Wekker
Leiden

Kunt u het zich voorstellen? Mark Rutte die een Kamerdebat afzegt omdat hij een enge droom heeft gehad? In de klassieke oudheid zou men er waarschijnlijk niet van hebben opgekeken.

Zo kwam Octavianus, de latere Romeinse keizer Augustus, in 42 voor Christus niet opdagen voor de slag bij Philippi, een van de belangrijkste veldslagen in de Romeinse geschiedenis.

De reden: zijn arts had een droom gehad en hem gesmeekt het slagveld te verlaten. De droom werd gezien als een boodschap van de goden.

Met deze overlevering begint oudheidkundige Inger Kuin haar boek ’Leven met de goden. Religie in de oudheid’. Hierin belicht Kuin het religieuze leven van de Grieken en Romeinen en de vroege geschiedenis van het christendom. Ter gelegenheid van de Week van de Klassieken presenteerde ze het boek in Leiden.

Alom vertegenwoordigd

Uiteraard zit er nogal een verschil in risico tussen een Kamerdebat en een veldslag, maar deze geschiedenis geeft wel aan hoe belangrijk de goden waren in de oudheid. „In de literatuur, de kunst, mythen, het straatbeeld met de tempels, bij de mensen thuis. De goden waren alom vertegenwoordigd. Ook sport en theater waren bijna altijd gelinkt aan religieuze festivals.”

In haar boek beschrijft Kuin hoe de mensen, steden en families in de klassieke oudheid, van pakweg 800 voor Christus tot het jaar 500, omgingen met religie en het vereren van goden en helden.

Al sinds ze gymnasiumleerlinge aan het Bonaventuracollege was, vindt Kuin de Griekse en Romeinse goden fascinerend. Hoewel ze koos voor een studie filosofie en journalistiek, bleven de Klassieken trekken en tijdens haar promotie in New York kwam ze opnieuw met die liefde in aanraking.

Haar onderzoek naar humor en religie in de klassieke oudheid leverde veel informatie op. Zoveel, dat ze besloot de ’bijvangst’ te publiceren in een boek voor het bredere publiek. Inmiddels is de tweede druk in voorbereiding.

„Mensen blijven de oudheid interessant vinden. Al sinds de renaissance zijn de verhalen uit de klassieke oudheid door elke generatie opgepakt. Op die manier blijft die tijd een waardevol klankbord.”

Veilige context

Ook op het gebied van religie, zegt Kuin, inmiddels onderzoeker en docent aan de Rijksuniversiteit Groningen. „In deze tijd worstelen we met verschillende vormen van religie in onze samenleving. Dat speelde in de oudheid ook al. De oudheid is een veilige context om het over dit soort moeilijke onderwerpen te hebben.”

Wat de 33-jarige Leidse opviel tijdens haar onderzoek is dat, hoewel de goden enorm belangrijk waren in bijna alle facetten van het leven in de oudheid, er wel degelijk ruimte was voor kritiek en zelfs ongelovigen en andersgelovigen.

„Er zijn best momenten van achterdocht voor nieuwe religieuze groeperingen geweest, maar de keren dat dat echt tot conflict heeft geleid, zijn uitzonderingen.”

Mensen mochten geloven op hun eigen manier. „Pas in het vroege christendom was het denken niet meer vrij. Op een gegeven moment werd van bovenaf gezegd: dit zijn de dingen die je moet geloven en doen, anders ben je geen christen. Dat was volstrekt vreemd in de oude religie. Van die vrijheid van denken kunnen we tegenwoordig nog wat leren.”

De twijfel die er ook in de oudheid al was over de eigen goden en religie en het ongeloof bij een deel van de mensen interesseren haar zo, dat Kuin in het vervolg meer onderzoek wil doen naar dit thema.

„Waarom gaan mensen twijfelen? Hoe begint de kritiek op een geloof? Dat zijn interessante vragen. Zeker nu de secularisatietheorie wel zo’n beetje failliet is. Dertig jaar geleden werd gedacht dat religie eindig was. De kerken liepen leeg en op een gegeven moment zou niemand meer geloven. Maar de secularisatie heeft niet doorgezet. Waarom niet? Het lijkt me interessant om te kijken naar hoe men in de oudheid twijfel en ongeloof verklaarde.”

Inger Kuin, Leven met de goden – Religie in de oudheid, ISBN: 978 94 6298 480 6, 172 pagina’s, prijs 14,99.

Elfde Week van de Klassieken

Tot en met zondag houdt het Rijksmuseum van Oudheden samen met andere organisaties de elfde Week van de Klassieken. Door het hele land zijn er evenementen en lezingen over de klassieke oudheid.

Een greep uit de agenda van het Rijksmuseum van Oudheden:

11 april: Lezingen- en discussieavond ’Aristoteles op toneel: de Poëtica in de praktijk’.

13 april: Lezing Tom Buitendorp, Denken in de klassieke wereld op de Leidse Zuil van Trajanus.

14 april: Homeruslezing en uitreiking Homerusprijs.

14 en 15 april: Speedrondleidingen: Wat is wijsheid? Denken in de Klassieke Wereld.

Voor de complete landelijke agenda kunt u kijken op www.weekvandeklassieken.nl

Meer nieuws uit Leiden

Net Binnen

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.