Leids onderzoek: Gif van slangen als antibiotica?

De onderzoekers bekijken het gif van 85 verschillende slangen en schorpioenen. Archieffoto Leidsch Dagblad

De onderzoekers bekijken het gif van 85 verschillende slangen en schorpioenen. Archieffoto Leidsch Dagblad

Janneke Dijke
Leiden

Antibiotica gemaakt uit slangengif. Zover is het nog lang niet, maar in de toekomst is het wellicht wel mogelijk. Een consortium van wetenschappers van de universiteiten van Leiden en Groningen, het LUMC en verschillende bedrijven gaat er onderzoek naar doen. En dat is hoognodig.

,,We zijn optimistisch, maar heel voorzichtig. We willen mensen niet voor niets blij maken’’, waarschuwt moleculair bioloog Gilles van Wezel.

Samen met evolutiebioloog Michael Richardson zette hij het onderzoek op. Inmiddels heeft het project 1,4 miljoen euro aan Topsector-subsidie gekregen, werken verschillende partners (BaseClear Leiden, Dupont, Enzypep, Naturalis, Hitexacoat Leiden en Madam Therapeutics) mee en kan het werk beginnen.

Antibiotica werden een eeuw geleden ontdekt. Inmiddels spelen er twee problemen. Allereerst zijn veel bacteriën resistent geworden tegen de antibiotica die nu gebruikt worden. ,,Ten tweede worden tegenwoordig nog maar weinig nieuwe soorten ontdekt. Tussen de nul en twee per jaar, terwijl er in de jaren vijftig, zestig van de vorige eeuw jaarlijks rond de honderd nieuwe antibiotica op de markt kwamen’’, zegt Van Wezel. ,,Dat is niet zo gek, want de makkelijke varianten werden snel gevonden. Onderzoek om nieuwe klassen van antibiotica te vinden is ontzettend duur, maar de wetenschap is er van overtuigd dat er nog veel onontdekte antibiotica zijn.’’

Noodzakelijk

Die vinden is noodzakelijk, want als het aantal resistente bacteriën in het huidige tempo doorgroeit, hebben we een probleem. Traditionele bronnen van antibiotica zijn schimmels of synthetische antibiotica, gemaakt in laboratoria. Een alternatief vormen kleine eiwitten (peptiden) die in het gif van slangen, schorpioenen en andere giftige dieren zitten. Van Wezel, Richardson en hun collega’s gaan die laatste mogelijkheid onderzoeken.

Richardson: ,,We weten dat er antibiotica in het gif zit. Dat moet wel, om het gifsysteem van de dieren te beschermen tegen infecties.’’ De grote uitdaging wordt om te ontdekken welke peptiden werken tegen welke bacteriën. En om uit te zoeken of mensen er ook wat aan hebben. Vervolgens moeten er ook nog medicijnen van kunnen worden gemaakt.

Er is dus nog een lange weg te gaan. ,,Er is al een peptide ontdekt die tegen tuberculose werkt. Maar er is nog maar weinig ander onderzoek gedaan en er zijn duizenden giftige dieren’’, zegt Richardson. De voorbeelden die er zijn, geven de onderzoekers, en de toekenners van de subsidie, echter hoop voor hun onderzoek.

Slangen en schorpioenen

De biologen gaan het gif van 85 verschillende slangen en schorpioenen op twee verschillende manieren onderzoeken. Allereerst gaan ze kijken welke peptiden er precies in welke gifsoort zitten. ,,Daarna kijken we wat die peptiden doen tegen allerlei soorten bacteriën. Dat doen we in het lab in Petri-schaaltjes. Er komt geen dierproef aan te pas’’, zegt Richardson.

Van Wezel: ,,Daarnaast kijken we naar het DNA van het dier dat codeert voor bepaalde bioactieve peptiden. Als we dat DNA-profiel hebben, dan kunnen we die peptiden in het lab maken en hebben we geen gif meer nodig.’’ Vervolgens worden de meest veelbelovende peptiden door Peter Nibbering en Jan-Wouter Drijfhout (LUMC) en Oscar Kuipers (Groningen) gemodificeerd zodat actievere antibiotica worden verkregen die minder makkelijk door het menselijk lichaam worden afgebroken.

In een later stadium kan ook worden gekeken naar gif van bijvoorbeeld spinnen en de zeer giftige kegelslakken. Zover is het nog lang niet. Van Wezel: ,,We staan nog aan het begin. We zien potentie, maar we zullen moeten zien waar we over een aantal jaar staan.’’

Meer nieuws uit Leiden

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.