’Een virus lijkt net op een monoprint’

Chester Vacquier
Leiden

Kunstenaar Ben van Kempen is regelmatig te vinden bij de yogalessen van Lilian Kluivers. Toen Kluivers vertelde over haar opa, de Leidse fotograaf en viroloog Jan Versteeg (1923 – 1992), raakte de Leidse kunstenaar gefascineerd door zijn levensverhaal.

De kleindochter dook in het archief van haar opa en Van Kempen dook in zijn archief. Na een serie ’strandafval’ van de kunstenaar hangen er nu twintig werken in de Leidse Gallerie Cellini. Monoprints van Van Kempen die qua beweging en lijnvoering corresponderen met de foto’s van Versteeg.

Jappenkamp

Zonder elkaar ooit te hebben ontmoet, blijken Van Kempen en Versteeg veel overeen te hebben. ,,Terwijl ik in mijn jeugd zat opgesloten in een ziekenhuis, zat Versteeg tijdens de Tweede Wereldoorlog vast in een jappenkamp in Indonesië’’, zegt Van Kempen. ,,Ik had tuberculose, destijds moeilijk te behandelen.’’ Van Kempen heeft na de oorlog aan de Koninklijke Academie voor Beeldende Kunsten te Den Haag gestudeerd. Op experimentele wijze heeft hij zich bekwaamd in etsen, monoprints, collages en tekenen.

,,Ook mijn opa hield van experimenteren’’, vertelt Kluivers. ,,Op afval van het Japanse legermagazijn kweekte hij gist, met als doel de ziekte van pellagra in het jappenkamp te bestrijden. Prachtig hoe inventief mensen kunnen zijn onder zulke erbarmelijke omstandigheden.’’ Na een promotie in de microbiologie aan de Universiteit Leiden trad Versteeg in 1978 aan als professor in de virologie. ,,Versteeg maakt uit afval medicijnen, ik maak uit afval kunst’’, voegt Van Kempen toe.

Virussen

De kunstenaar slaat Versteegs boek ’A colour atlas of virology’ (1985) open, met daarin afbeeldingen van virussen. ,,Een virus onder een microscoop lijkt net op een mono print.’’ Monoprints zijn vrije druksels. Toeval speelt hierbij een grote rol; elke print is daarom uniek. Een glasplaat wordt ingerold met drukinkt en daarop legt hij een vel papier. Aan de achterzijde van het vel papier wordt een scherp voorwerp zoals een pen, beitel of steen gekrast. Dit creëert zwarte kronkelende uitlopers. Uiteindelijk haalt de kunstenaar het papier eraf en is afdruk een feit.

,,Door wrijving ontstaat er een verrassend patroon’’, zegt van Kempen. Een ietwat onwillekeurig resultaat, maar dat is volgens de kunstenaar het mooie aan de creaties. Een creatie van virussen. De structuur van gitzwarte contouren en kronkelende uitlopers doet inderdaad denken aan virus. ,,Voor mij zijn de monoprints geen abstracte werken’’, zegt Van Kempen. ,,Als ik naar het kunstwerk kijk, zie ik het virus erin.’’

Ook voor Kluivers zijn de foto’s en druksels beladen. ,,Beelden van water krijgen voor mij een andere betekenis sinds ik weet mijn overgrootmoeder een zeemansgraf heeft gekregen’’, zegt Kluivers. Ze verwijst naar de foto met drie vogels in het water. ,,Mijn overgrootvader bleef met zijn twee kinderen achter. Fotografie was voor mijn opa een manier om te communiceren over dingen waar geen woorden over zijn. Ik vind het heel mooi om te zien hoe Ben met de foto’s van mijn opa is omgegaan’’, zegt Kluivers.

,

Tentoonstelling, Galerie Cellini, Hooigracht 50, Leiden, vrijdag 20 maart vanaf 16 uur en zondag 22 maart vanaf 12 uur.

Meer nieuws uit Leiden

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.