Digitalisme, de epidemie van onze tijd

Sidney Vollmer. ,,Computers kunnen voorspellen wat je gaat kopen en je advertenties voorschotelen op basis van je emoties.’’

Sidney Vollmer. ,,Computers kunnen voorspellen wat je gaat kopen en je advertenties voorschotelen op basis van je emoties.’’© Foto Leidsch Dagblad

Wilfred Simons

Nederland is, samen met Zuid-Korea, het land met de meeste internetgebruikers. Glasvezelkabel, digitale tv, ze hebben in hoog tempo een plek in ons leven gekregen. Contact met de Belastingdienst of het UWV kan bijna alleen nog digitaal. We zien internet vooral als een handig instrument. Ten onrechte, zegt de Koudekerkse schrijver Sidney Vollmer (33). ,,We zijn argeloos, naïef. We hebben onvoldoende oog voor de onethische kanten van internet.’’

Een nieuwe epidemische ziekte waart door de westerse wereld: digitalisme. Vooral jonge mensen tot 35 jaar checken elke 7 minuten hun mobiele telefoon, dagelijks 80 tot 110 keer - bijvoorbeeld om te kijken of ’vrienden’ nog iets leuks op Facebook hebben geplaatst. De behoefte om niets te missen en ook zelf de leuke dingen van ons leven te delen, heeft een dwangmatig karakter gekregen. Het is een soort ’gokkastbeloning’, schrijft Sidney Vollmer in zijn boek ’ON/OFF. Op zoek naar balans in digitale tijden’.

De nuchtere tegenwerping dat wij dat niet hoéven te doen, dat het toch helemaal niet zo moeilijk is om de smartphone ’gewoon weg te leggen’, en dat we ’er toch zelf voor kiezen’ om de hele dag te twitteren, te whatsappen, te candy crushen en te snapchatten, is volgens Vollmer een naïeve kijk op de zaak. ,,Het houdt er geen rekening mee dat aan de andere kant van jouw smartphone duizenden mensen zitten die niets anders doen dan jou verleiden, die om jouw aandacht vragen en die hun platforms zó inrichten, dat je wel naar ze toegetrokken moet worden.’’

In de ogen van Vollmer zijn de bedrijven die achter die apps zitten, hyperkapitalisten die onze digitale verslaving genadeloos exploiteren. Vooral Facebook moet het in ON/OFF ontgelden. Dat is helemaal geen lief bedrijf dat ons helpt om contact te houden met vrienden en familieleden die wij minder zouden zien dan wij zouden willen. Integendeel, zegt Vollmer, Facebook is ’de sigarettenfabrikant van de 21ste eeuw, die kapitaliseert op onze behoefte aan sociaal contact’. ,,Het is hypocriet in zijn opzet, weet meer van je dan je moeder en het is de vraag of het nog te hervormen is.’’

Emoties

Vollmer - schrijver, regisseur en mediawetenschapper - is naar eigen zeggen één van de eersten in Nederland die de negatieve kanten van de digitale wereld aan de orde stelt. Zijn boodschap krijgt gehoor. Sinds de publicatie van ON/OFF wordt hij regelmatig gevraagd voor lezingen en debatten. ,,In de Verenigde Staten is al langer aandacht voor de negatieve en de onethische kanten van de digitale wereld.’’ Romans als ’The Circle’ van Dave Eggers of het meer documentaire boek ’What stays in Vegas’ van Adam Tanner waarschuwen voor een wereld waarin elke beweging die we maken, wordt gezien en gebruikt ,,Computers kunnen voorspellen wat je gaat kopen en jou advertenties tonen op basis van je emoties.’’ Ho, wacht even - weet mijn smartphone hoe ik mij voel? ,,Ja, want als je vrolijk bent, veeg je anders over je scherm dan wanneer je boos of gefrustreerd bent en de smartphone kan dat registreren.’’

Saboteurs

Kritiek op de digitale wereld en de enorme invloed die zij op ons leven heeft, is onwelkom. Zo ziet vooruitgang eruit, werpen bedrijven als Google, Facebook, Uber, Netflix en Amazon tegen. Welkom in de 21ste eeuw! Critici worden uitgescholden voor ’luddites’ of ’saboteurs’, naar de Britse en Belgische ambachtslieden die zich in de 19de eeuw keerden tegen de Industriële Revolutie, omdat zij zagen dat machinale productie hun traditionele ambachten bedreigde.

Maar de Koudekerker wijst de digitale media helemaal niet af. ,,Ze hebben ook veel moois te bieden.’’ In ON/OFF geeft hij als voorbeeld hoe duizend Italiaanse rockmuzikanten met een groots concert op Youtube de Foo Fighters ertoe overhaalden een concert in het Midden-Italiaanse stadje Cesena te geven. ,,Grote bands als de Foo Fighters waren zonder zo’n Youtube-actie nooit naar zo’n slaperig Italiaans stadje gekomen.’’

Balans

De digitale wereld heeft dus veel moois te bieden, maar dat zij hervormd moet worden, staat voor Vollmer vast. In ON/OFF geeft hij een lijstje van 24 ’principes tegen digitalisme’, waarmee ’de wisselwerking tussen ons en digitale (media)technologie beter in balans moet komen’.

Onder meer eist hij de vrijheid op om digitaal anoniem en onzichtbaar te zijn, óók in de openbare ruimte, het recht om bij sollicitaties door mensen beoordeeld te worden en niet door algoritmes, het recht om niet in filterbubbels te belanden, de ’vrijheid om verveeld te zijn’, de vrijheid ’om weg te kijken’ en het recht om ’ongestoord en in afzondering te zijn, zonder updates of notificaties’.

De grote digitale bedrijven gaan ons die vrijheden en rechten niet geven. Daarom pleit Vollmer voor de oprichting van een ministerie van Informatica en Digitale Zaken en de instelling van een Nederlandse Digitale Autoriteit. Alleen de overheid kan, met een geactualiseerde wet op de privacy, garanderen dat onze e-mails niet door anderen worden gelezen. Alleen zij kan iets doen aan de onbegrijpelijke brij ’gebruikersvoorwaarden’ die wij nu ongezien voor ’akkoord’ accepteren.

De zaak is urgent. De Europese Commissie durft het wel tegen Google en Facebook op te nemen, maar ’Den Haag zit te slapen’. ,,Tot nu toe is er geen politieke partij die zich toelegt op onze digitale burgerrechten. Slechts een handvol Kamerleden snapt wat er gebeurt.’’

Meer nieuws uit Leiden

Net Binnen

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.