Monument in Katwijk als erepodium voor herinneringen aan de oorlog

Alle acteurs uit de eerste vijf jaar bij het eerste lustrum van de musical ’Soldaat van Oranje’ bij het vliegtuig uit de voorstelling.

Alle acteurs uit de eerste vijf jaar bij het eerste lustrum van de musical ’Soldaat van Oranje’ bij het vliegtuig uit de voorstelling.© ANP Kippa

Jan Vriend
Katwijk

Noem het een erepodium voor oorlogsherinneringen. Het V-monument dat maandag bij Katwijk wordt onthuld, bevat bijna zestig doodgewone voorwerpen waar een verhaal aan kleeft. Verhalen met een verwijzing naar de bezettingsjaren. Het monument met deze spullen krijgt een plek in de hangar waar de musical ’Soldaat van Oranje’ al 7,5 jaar een publiekstrekker is.

Persoonsbewijzen, een olielamp uit een schuilkelder, een krant van de dag dat de Duitsers ons land binnenvielen.

Zo maar een paar ’donaties’ die een plaats kregen in het monument. Spullen van gewone mensen in een ongewone tijd. Journalist Anne-Rose Bantzinger sprak met iedereen die een voorwerp beschikbaar stelde en schreef een boek over de achtergronden ervan.

De persoonsbewijzen bijvoorbeeld. Het zijn oorlogsdocumenten van het echtpaar Van Os uit Leiden, beschikbaar gesteld door hun dochter Janny. Zij kwam in 1940 ter wereld en vertelde de auteur een herinnering aan de hongerwinter.

Ten tijde van die voedselschaarste was hun poes weggelopen, noteerde de schrijfster. „Die avond kwam er een stukje vlees op tafel. Mijn oudere zus zei nog: ’Wat jammer dat Moppie er niet is. Dan had zij de botjes kunnen afkluiven’. Achteraf realiseerde ik mij dat mijn moeder die avond geen stukje vlees at. Toen ik een jaar of tien was, vertelde ze me wat er op tafel stond: het was Moppie.”

Olielamp

De olielamp die een plaats krijgt in het monument, is afkomstig van Els Bonte (73 jaar) uit Leiden. Ze vertelt dat haar vader, die als kunstschilder en fotograaf persoonsbewijzen vervalste, regelmatig in een kelder onderdook om te ontkomen aan de verplichte tewerkstelling in Duitsland.

„Telkens als de Duitsers nieuwe arbeiders zochten en langs de deuren kwamen, greep mijn vader het olielampje en een boek.” Via de kelder zocht hij dan zijn vaste schuilplaats op. Bij zijn dochter hield de lamp de herinnering aan haar ouders en de oorlogsverhalen levend. Nu vindt ze het initiatief voor het V-monument een goede kans om de oorlogsherinneringen voor volgende generaties te bewaren.

olielamp.

olielamp.© olielamp

Danny van Keulen (71 jaar) doneerde een schroevendraaiertje met een bijzonder verhaal. Het hoorde bij een naaimachine. Haar moeder had het altijd met de grootste zorg thuis in Zandvoort bewaard, vertelt ze in het boek.

„Ze koesterde het, want het was het enige tastbare dat over was van één van haar dierbare Joodse vriendinnen met wie ze samenwerkte op een Amsterdams mode-atelier. Geen van die vriendinnen heeft de oorlog overleefd.”

Vragen stellen over deze verdwenen vriendin? Liever niet. Soms kwam de foto van het Joodse meisje tevoorschijn en legde haar moeder het schroevendraaiertje erbij. Dan zweeg haar moeder betekenisvol. En dochterlief luisterde. „Vooral naar wat er niet werd gezegd.”

Mannenkoor

Jan Meijer uit Katwijk (79 jaar) stelde een origineel exemplaar beschikbaar van de Nieuwe Rotterdamse Courant van 10 mei 1940: de dag dat Duitse troepen ons land bezetten. Bij het ophalen van oud papier voor zijn mannenkoor, kreeg hij de krant vijf jaar geleden bij toeval in handen.

Schroevendraaier.

Schroevendraaier.© schroevendraaier

Op de voorpagina staat een proclamatie van koningin Wilhelmina waarin ze ’een vlammend protest’ tegen de Duitse inval verwoordt. Gevraagd naar de reden waarom hij de krant doneert, geeft hij een argument dat regelmatig in het boek terugkomt: „Jongeren moeten blijvend worden herinnerd aan wat er in de oorlog is gebeurd.”

De familiegeschiedenis van schrijfster Anne-Rose Bantzinger is gekleurd door de Tweede Wereldoorlog. Haar moeder was de zangeres Jetty Paerl, die als ’Jetje van Radio Oranje’ het Nederlandse volk vanuit Londen moed inzong.

Haar vader was tekenaar Cees Bantzinger. In het begin van de oorlog was hij een half jaar lid van de NSB. „Later ging hij radicaal om en werkte hij samen met uitgevers van illegale bladen”, vertelt zijn dochter. Haar bijdrage aan het monument bestaat uit een pakje sigaretten, in een oranje verpakking.

Sigaretten.

Sigaretten.© sigaretten

De sigaretten werden ter gelegenheid van koninginnedag in 1941 vanuit Londen naar het vaste land gevlogen en boven ons land gedropt, als gebaar van de Nederlandse regering in ballingschap. Op de zijkanten van het pakje staat ’Oranje Zal Overwinnen!’

De schrijfster vond de sigaretten op de zolder van haar ouderlijk huis in Amstelveen, na het overlijden van haar moeder.

Over de herkomst weet ze niks. Het kan zijn dat haar moeder ze destijds heeft meegenomen uit Londen, maar ze houdt er ook rekening mee dat haar vader ze heeft ’opgevangen’ en als speciale herinnering bewaarde. „Er zijn die nacht tienduizenden pakjes gedropt, maar een ongeopend pakje is bijzonder zeldzaam. Sigaretten waren op de bon en werden dus gretig opgerookt.”

Buren

Bij alle ’donateurs’ die de schrijfster sprak, merkte ze dat de oorlog nog altijd van grote betekenis is. „Door de bezetting, de deportatie van vrienden, familie en buren, de honger en de schaarste aan alles, maakte de oorlog diepe indruk op iedereen. De bezettingsjaren drukten zo’n zwaar stempel op het dagelijks leven, dat de herinneringen voor veel mensen onuitwisbaar zijn.”

Dat de musical ’Soldaat van Oranje’ 7,5 jaar na de première nog altijd volle zalen trekt, is in dat licht ook veelzeggend, meent ze. „Ouderen herinneren zich vooral het leed van de oorlog, voor jongeren speelt ook de magie van het verhaal.”

Meer nieuws uit Duin- en Bollenstreek

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.