Opereren in vakantietijd

Loman Leefmans
Leiden

Even geen rimpels, borstvergrotingen of hangende oogleden voor de plastisch chirurgen en verpleegkundigen van Interplast Holland uit Leiden. In plaats daarvan opereren ze in hun vrije tijd kinderen in ontwikkelingslanden aan lipspleten, ernstige verbrandingen of vergroeiingen door brandwonden. In 25 jaar zijn ruim 12.000 kinderen geopereerd. Als het aan oprichter en plastisch chirurg Rein Zeeman ligt, blijft het daar niet bij.

De eerste keer dat Zeeman vertrok naar Oeganda werd hij direct opgehaald met de helikopter van de president. ,,Om vrouwen te opereren van wie de lippen, neuzen of oren af waren gesneden onder het bewind van rebellenleider Joseph Kony’’, vertelt Zeeman. ,,Daar kan je je niet op voorbereiden. Maar zo gek is het daarna nooit meer geworden.’’

Het kantoor van de stichting in het Poortgebouw van het LUMC hangt vol foto’s van blije Afrikaanse kinderen die door Zeeman en zijn collega’s zijn geholpen. ,,Lipspleten zijn het leukst voor een plastisch chirurg’’, vertelt de arts, terwijl hij met zichtbaar plezier een fotoboek openslaat. ,,Het kost een half uur tot drie kwartier en dan heb je een nieuw gezicht.’’ Hij wijst trots op een foto van een Oegandees gezin waar alle drie de kinderen een lipspleet hadden. ,,De ouders dachten ’er is vast iets mis met ons dat wij zulke kinderen krijgen’. Nadat ze wisten dat er iets aan gedaan kon worden, hebben ze er nog twee gekregen, beide zonder afwijkingen.”

Missies

Het is tekenend voor de gebieden waar Interplast actief is. De mensen zijn vaak niet bekend met plastische chirurgie en hebben geen idee wat de chirurgen kunnen. Tijdens een missie gaat een team van twee plastisch chirurgen, een anesthesist met assistent en twee verpleegkundigen naar een land waar hulp nodig is, meestal in Afrika.

Daar opereren ze in twee weken tijd zo’n tachtig patiënten, tweederde daarvan aan lipspleten of aan lichaamsdelen die door ernstige brandwonden zijn vergroeid. De teamleden doen dit kosteloos en nemen voor de missies vakantiedagen of verlof op. ,,Ik streef naar acht tot tien missies per jaar, maar in de praktijk blijft het bij vijf omdat het in sommige landen te gevaarlijk is’’, vertelt Zeeman.

Het blijft niet bij opereren. De artsen leiden personeel op, zodat ze het op den duur zelf kunnen. Zeeman laat een zelfgemaakt instructieboekje zien met foto’s van lipspleten voor, tijdens en na operaties. Op de foto’s is aangegeven hoe de chirurg te werk moet gaan. ,,Ze hoeven eigenlijk alleen nog maar de punten en lijnen te volgen’’, zegt hij lachend.

Brandwonden

Een ander groot project is het brandwondencentrum dat Interplast tien jaar geleden opzette in het academisch ziekenhuis in de Oegandese hoofdstad Kampala. Doordat de Afrikaanse kinderen vaak spelen naast het vuur waarop hun moeders koken en door het gebruik van kaarsen in kleine hutjes komen veel patiënten met brandwonden naar het ziekenhuis.

Anesthesieverpleegkundige Marjo Aerts is vanaf het begin zeer betrokken bij het project. ,,De patiënten worden vaak gezien als vies omdat hun huid erg ontstoken is’’, vertelt Aerts. ,,Ze worden weggestopt in hoekjes verdeeld over het hele ziekenhuis. Dat ze in het centrum bij elkaar liggen is al een hele verbetering.’’

De verpleegkundige leert het lokale team hoe ze de wonden het best kunnen verzorgen. Aerts ontwierp een database met gegevens van de patiënten en hield statistieken bij. Toen bleek dat zestig procent van de verbrandingen voorkomen had kunnen worden, zette ze vijf jaar geleden een preventieprogramma op in sloppenwijken en op scholen. ,,We zien nu een toename in het aantal patiënten, omdat ouders hun kinderen sneller laten opnemen. Ik verwacht dat het aantal slachtoffers over vijf jaar een stuk lager ligt’’, vertelt ze met trots.

Niet makkelijk

Werken in een andere cultuur is niet altijd makkelijk. Als Zeeman de zin uitspreekt ’the man with the key is gone’ begint Aerts gelijk te lachen. ,,De voorraadkast heeft vaak maar één sleutel die in het beheer is van een man’’, zegt ze. ,,Als je iets nodig hebt uit de kast krijgt je heel vaak te horen dat de man met de sleutel weg is. Wanneer hij dan terugkomt? Misschien zo, misschien over een uur, maar misschien ook over een dag. Je moet goed je eigen voorraad bijhouden.’’

Teruggaan naar Nederland is lastig. ,,De pathologie daar is veel extremer dan hier’’, legt Zeeman uit. ,,Als je terug bent en iemand is niet helemaal tevreden over een strakgetrokken rimpel, is dat gek.’’ Aerts, die drie tot vier keer per jaar in Oeganda zit, kan maar niet wennen aan onze ’wegwerpcultuur’. ,,Als iets over de datum is of een proefpartij niet bevalt, wordt alles zomaar weggegooid. Hier hebben we kasten vol en daar moet ik naar spullen zoeken.’’

Toekomst

Binnenkort vertrekken beide vrijwilligers weer naar Oeganda. Aerts voor enkele maanden om het preventieprogramma uit te breiden en Zeeman voor een jaar om het brandwondencentrum weer goed te laten draaien. Na jaren zeuren om financiering heeft de overheid toegezegd te zullen bijdragen aan het Oegandese centrum. De gepensioneerde chirurg mag alles in goede banen leiden.

,,We kunnen de zaak nu behappen en het werkt goed, we willen niet enorm groot worden’’, vertelt Zeeman. Toch staat er nog heel wat in de planning. Een brandwondencentrum in Guinea Bissau, een opleiding in het ziekenhuis van Burundi en, als het rustiger is, in het land een missie naar Jemen. ,,En als ik dan toch in Oeganda ben, ga ik op verzoek van een Nederlandse stichting ook kijken bij twee ziekenhuizen in Tanzania’’, besluit Zeeman met een twinkeling in zijn ogen. ,,Na al die jaren vind ik het nog steeds leuk. Zij leren van mij, maar ik leer ook van hen.’’

Meer nieuws uit Leiden

Net Binnen

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.