Van der Heijdens strijd tegen misstanden

Janneke Dijke
Leiden

Een bijdrage leveren aan de leefomstandigheden van mensen. Dat wil Paul van der Heijden graag en daarom is hij sinds 2002 voorzitter van de Commissie van Verenigingsvrijheid van de International Labour Organisation (ILO). Hij werd onlangs in Genève herkozen.

De ILO houdt zich bezig met arbeidsrecht overal ter wereld. Het gaat om zaken als kinderarbeid, dwangarbeid, veilige werkomstandigheden, vrijheid van vereniging en stakingsrecht.

Van der Heijdens commissie gaat over die laatste twee thema’s. De commissie behandelt klachten van schendingen van rechten van vakbonden en werkgeversorganisaties. Dat zijn er tussen de 100 en 120 per jaar.

,,We zijn behoorlijk succesvol, maar het gaat soms wel langzaam’’, zegt de hoogleraar internationaal arbeidsrecht en emeritus rector magnificus van de Universiteit Leiden.

Misstanden

Hij vindt dat zijn commissie belangrijk werk doet. ,,Vakbonden zijn belangrijke spelers. Dat is in Nederland geaccepteerd, maar in veel andere landen niet. Vakbonden signaleren misstanden en zorgen ervoor dat er wat aan gedaan kan worden.’’

De afgelopen jaren heeft Van der Heijden zich onder andere veel met Colombia beziggehouden. In dat land werden tien jaar geleden per jaar zo’n 200 vakbondsmensen vermoord. Door de inzet van de ILO zijn dat er nu nog 50.

Moorden

Van der Heijden: ,,Dat zijn er nog steeds 50 te veel, maar het zijn er in elk geval stukken minder.’’ Vroeger deed de Colombiaanse overheid niets om de moorden op te lossen. Na moeizame bemiddeling van de ILO (Van der Heijden kreeg uiteindelijk toestemming voor een aantal bezoeken), zijn inmiddels veel verdachten aangeklaagd en ook een aantal daders veroordeeld.

Het werk van de ILO is vaak moeilijk. ,,Staten zijn soeverein. Internationale organisaties als de ILO en de VN hebben geen tanden, we hebben alleen carrots en sticks, wortels en stokken. We geven internationale druk en uiteindelijk zijn de meeste landen daar wel gevoelig voor. Het duurt alleen lang.’’

Kleding

In afgelopen tientallen jaren zijn veel arbeidsrechten op papier goed geregeld in bijvoorbeeld internationale verdragen. Daar komen steeds meer gedragscodes van branches en multinationals bij, zoals die van de kledingbranche tegen kinderarbeid. Er zijn zoveel codes en regels, dat soms door de bomen het bos niet meer te zien is.

Handhaving is lastig omdat de ILO geen rechtelijke macht heeft. Privaatrechtelijke procedures, zoals een paar jaar geleden tegen Nike in de Verenigde Staten, duren lang. En bedrijven zijn weliswaar bang voor de publieke opinie, maar voor ze tot actie over gaan moet er heel wat gebeuren.

Macht

Er was een groot ongeluk in een kledingfabriek in Bangladesh vorig jaar voor nodig om kledingbedrijven bewuster te maken van de arbeidsomstandigheden daar. En nog steeds wachten veel nabestaanden op de beloofde schadevergoeding.

Van der Heijden pleit daarom voor een internationale arbeidsinspectie, die op aanraden van lokale vakbonden controles kan uitoefenen. ,,Die is dan nog afhankelijk van lokale overheden om echt macht uit te oefenen, maar dat hoeft niet te betekenen dat het niet werkt. We hebben ook een redelijk succesvolle internationale atoominspectie.’’

De ILO

De International Labour Organisation is de oudste bestaande internationale organisatie ter wereld. De ILO bestaat 95 jaar, zetelt in Genève en is onderdeel van de Verenigde Naties. Uniek is dat de ILO een zogenaamde tripartite organisatie is. Naast staten zijn werkgevers en werknemers vertegenwoordigd.

Meer nieuws uit Leiden

Net Binnen

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.