Wereldwijd sturen vanuit Noordwijk

Testen van de satellieten bij ESA Noordwijk (foto ESA)

Testen van de satellieten bij ESA Noordwijk (foto ESA)

Willemijn Sneep
Noordwijk

Alle groten der aarde hebben er een, en Europa binnenkort dus ook. Vanuit Noordwijk maakt Europa zich in rap tempo onafhankelijk van Amerika en andere grootmachten met het nieuwe satellietnavigatiesysteem Galileo, met Leidse zonnepanelen.

Een wereld zonder navigatie is bijna niet meer voor te stellen. Tot nu toe voornamelijk dankzij de satellieten van het Amerikaanse 'Global Positioning System', ofwel GPS. Vanuit Noordwijk maakt Europa zich in rap tempo daarvan onafhankelijk met het eigen satellietnavigatiesysteem Galileo. De achtste satelliet is inmiddels in de ruimte. In 2016 moeten de eerste gebruikers hierop kunnen navigeren. Mits de mobiele telefoon 'Galileo ready' is natuurlijk.

In Noordwijk, de grootste vestiging en het technisch hart van Europa's ruimteorganisatie ESA, werken zo'n 150 ontwerpers en technici aan Galileo. De satellieten zijn verspreid door Europa gebouwd, maar komen stuk voor stuk naar Noordwijk om in het Europese centrum voor ruimteonderzoek en technologie (Estec) getest te worden. Het Leidse bedrijf Airbus Defence and Space heeft alle zonnecellen voor de satellieten gefabriceerd.

,,Europa kan zich niet veroorloven geen eigen systeem te hebben'', vertelt Marco Falcone, hoofd van het Galileo-programma. Alle 'groten der aarde' hebben er een. Rusland heeft satellietnetwerk 'Glonass' en de Chinezen werken aan 'Beidou'. ,,Navigatie is van steeds groter belang voor politie, overheid en het verzenden van (gevoelige) informatie. Daarvoor wil je niet afhankelijk zijn van een andere wereldmacht. Ook voor het geval er ooit vijandige verhoudingen ontstaan'', geeft Falcone toe. Maar van vijandige verhoudingen is op dit moment geen sprake, stelt hij gerust. Met Amerika wordt nauw samengewerkt om te zorgen dat de systemen 'interoperabel' zijn.

Volle sterkte

Acht van de beoogde dertig Galileosatellieten zijn er inmiddels in de ruimte. Ze cirkelen in een baan om de aarde op een hoogte van 23.000 kilometer. Nog dit jaar moeten dat er twaalf worden en wordt de hoeveelheid grondstations uitgebreid. Zowel in september als in december staat een lancering van twee stuks op de planning.

Het systeem is al operationeel. Maar pas als er twaalf kunstmanen in hun baan zijn, kunnen de eerste gebruikers van het systeem profiteren. In 2020 moet het Europese antwoord op GPS op volle sterkte zijn. Dat moet onder andere lukken door straks vier satellieten tegelijk te lanceren met behulp van de nieuwe Ariane 5 draagraket die ESA ontwikkelt.

In eerste instantie is het voordeel voor gebruikers vooral dat er meer satellieten tegelijk beschikbaar zijn. Dat maakt plaatsbepaling beter in lastige omstandigheden, zoals tussen gebouwen. Apparaten kunnen de signalen van zowel GPS als Galileo-satellieten gebruiken om bijvoorbeeld hun positie te bepalen. ,,Net zoals een telefoon verschillende netwerken kan gebruiken om te bellen,'' legt Falcone uit.

Maar eerst moeten apparaten Galileo vinden. Nu verbinden ze nog standaard met de Amerikaanse GPS-satellieten, omdat dat is geprogrammeerd. Falcone legt uit: ,,Alle grote fabrikanten hebben nieuwe 'chips' gemaakt, die door ons getest worden. Als ze de testen doorstaan, worden deze nieuwe onderdelen vanaf 2016 ingebouwd. Alle nieuwe mobieltjes zijn dan vanaf dat moment 'Galileo ready'."De nauwkeurigheid van de navigatie is sinds 2013, toen de eerste vier satellieten in de lucht waren, uitvoerig in deze regio getest. Estecs testauto reed vele rondjes door Leiden. Het voertuig maakte 10.000 uren in zes weken.

De Galileo-satellieten zijn bovendien uitgerust met een 'transponder', een service die GPS niet heeft. Daarmee kan Galileo wereldwijd noodsignalen ontvangen en beantwoorden. Bijvoorbeeld naar het transmissiebaken van een schip in nood, een bericht terugzenden dat het noodsignaal doorgekomen is. De Nederlandse reddingsmaatschappij KNRM is ingeschakeld om dit systeem te testen en te demonstreren, samen met Estec.

Testvlucht

Ook een van de services van Galileo is om meer betrouwbaarheid te garanderen aan de Europese luchtvaart. In samenwerking met het aanvullende systeem Egnos, biedt Galileo een garantie op de precisie van het ontvangen signaal. Ofwel, zekerheid dat de locatie nauwkeurig en juist is.

Nu is het zo dat een piloot in ieder gebied op een nieuwe frequentie over moet stappen. Falcone hoopt op één standaard voor Europese luchtvaart, als alle piloten registreren en landen op Galileo. ,,Eén Europees luchtruim, in een paar jaar'', schetst hij. ,, Een verbindende factor, die eenheid brengt in de Europese luchtvaart.''

In november 2013 werd dit voor het eerst in een vliegtuig getest. In Nederland. Boven Breda wist een testvliegtuig met Galileo-ontvangers aan boord tijdens de vlucht haar locatie te bepalen op basis van enkel Europa's eigen onafhankelijke satellieten. ,,Een historisch moment'', vindt Falcone.

TomTom

,,Gaan we eenmaal 'over', dan zal je er weinig van merken'', stelt Falcone. ,,Maar wie goed oplet zal merken dat de locatiebepaling nauwkeuriger is. Dat komt omdat GPS maar één frequentie gebruikt, waar Galileo er drie heeft. Daardoor is locatie op enkele meters nauwkeurig. Dat een auto volgens de TomTom plots 'in het veld' naast de weg lijkt te rijden, moet dus niet meer voorkomen.''

Het beheercentrum van het Europese antwoord op het Amerikaanse satellietnavigatienetwerk komt eveneens in Noordwijk. Als alle dertig satellieten in werking zijn, levert ESA het navigatienetwerk op aan de Europese Commissie. Een navigatie- en satellietbeheeragentschap houdt het vanaf 2017 in de gaten. De zestien satellieten bieden dan in combinatie met GPS een wereldwijde dekking. De inspecteurs communiceren ook met beheerders van de Amerikaanse, Russische en andere systemen over de prestaties. Dat gebeurt vanuit Noordwijk, in het 'Galileo Reference Centre', dat in 2016 gebouwd wordt en eind dat jaar af moet zijn.

Wim Ploeg, beleidscoördinator Europese satellietnavigatie van het ministerie van Infrastructuur en Milieu, noemt deze vestiging 'een heel mooi gegeven'. ,,Daarmee hebben we naast expertise op het gebied van de 'hardware' een expertisecentrum binnengehaald op het gebied van de exploitatie en toepassingen van satellietnavigatie. Het is mooi dat Nederland zo'n grote rol speelt. Europa heeft met Galileo expertise verkregen die nergens in de wereld te koop is. Bovendien geeft dit de kans aan het lokale bedrijfsleven om een groot aandeel in de markt van satellietnavigatie en de toepassingen in te vullen.''

Meer nieuws uit Leiden

Net Binnen

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.