Oorlog aan de Voorweg in Hazerswoude

Oorlog aan de Voorweg in Hazerswoude
Aart Jan Pannebakker in het Historisch Museum Hazerswoude-Dorp.
© Taco van der Eb
Hazerswoude-Dorp

De Voorweg in Hazerswoude-Dorp was in de jaren vijftig een idyllische omgeving om op te groeien. Huizen met ophaalbruggen, schaatswedstrijden op de - toen nog - brede vaart en vliegwedstrijden op het land van buurman Bos. Maar in de oorlog was dat anders, ontdekten Jos en Aart Jan Pannebakker. Ze deden onderzoek en schreven er een boekje over.

Lees hier alle verhalen over 75 jaar bevrijding

De broers Jos en Aart Jan Pannebakker hebben goede herinneringen aan de jaren vijftig. Hun vader, Bart Pannebakker, runde in die tijd een kwekerij langs de Voorweg.

Van hem hoorden ze over Duitse wachtposten tijdens de oorlog, in beslag genomen huizen, Dirk van der Haven die door een mijn werd geraakt en een opgepakte en overleden oom.

,,Het was een rottijd’’, zegt Aart Jan Pannebakker, die de afgelopen drie jaar onderzoek deed naar de periode 1940 - 1945 in zijn woonplaats. ,,Maar wel boeiend om te onderzoeken. Had ik maar meer gevraagd aan mijn ouders, denk ik nu.’’

Broer Jos, een recent gepensioneerde geschiedenisdocent, beschrijft de resultaten van het speurwerk in het boekje ’Hazerswoude 1940-1945, Voorweg, Inundatie en Razzia’. ,,Hij is meer een schrijver dan ik’’, zegt Aart Jan, die in het Historisch Museum Hazerswoude-Dorp vertelt over de totstandkoming van het boek.

Represailles

Het begon allemaal met het verhaal over de opgepakte en overleden oom Hans Hoogeveen, de broer van de moeder van Aart Jan en Jos.

Deze Aarlanderveender dook in Hazerswoude-Dorp onder na de moord op een NSB’er in zijn woonplaats en daarop dreigende represailles van de Duitsers. ,,Twintig jaar geleden zijn we daar ingedoken en hebben daar een hoofdstuk over geschreven.’’

Dat verhaal werd onder meer opgenomen in het in 2010 verschenen boek ’Hazerswoude tijdens de Tweede Wereldoorlog’ van Cees Kroon. ,,Tweeënhalf jaar geleden zijn we verder gegaan met ons onderzoek.’’

Hoogeveen werd op 17 januari 1945, als 26-jarige man, opgepakt tijdens een razzia in Hazerswoude-Dorp en ingelijfd voor de Arbeitseinsatz in Duitsland. Hij maakte deel uit van een groep van zo’n zestig dorpsbewoners, die eerst naar Leiden moesten lopen en daarna op de trein naar het oosten werden gezet.

Ontsnapt

Tijdens die tocht ontsnapten overigens flink wat mannen en keerden terug naar Hazerswoude-Dorp.

De razzia is uitvoerig beschreven en ook het verhaal over Hoogeveen staat in het boekje. ,,Wat wij allemaal te weten zijn gekomen over de razzia is het spannendste onderdeel van dit boek’’, zegt Aart Jan, die met meer dan vijftig overlevers heeft gesproken.

,,Zoals Han van Veen die nu 91 is en in Den Haag woont. Ook zijn broer Piet van Veen werd opgepakt. De meesten van hen vertelden er na afloop weinig over tegen familieleden.’’ Ook zijn brieven van gevangenen nagepluisd.

Verdedigingslinie

De in beslagname van elf huizen aan de Voorweg vond plaats van mei tot december 1943. De Duitsers eisten het gebied op om hun verdedigingslinie, de Vordere Wasserstellung, te vervolmaken. Om de opmars van geallieerde troepen te voorkomen werden later ook polders ten oosten van de Gemeneweg onder water gezet.

Er kwam een mijnenveld aan de noordzijde van Loeteweg, waar sommige Hazerswoudenaars stiekem aardappelen verbouwden. Toen een geit onder de afrastering door kroop en op een mijn liep vond Dirk van der Haven het zonde om ’een stuk geitenvlees’ te laten liggen.

Hij liep naar het kadaver toe en stapte op een mijn, die ontplofte. Een granaatscherf scheurde zijn buik open en met een streng darm in de hand liep het slachtoffer van het veld af.

Dirk werd in het ziekenhuis geopereerd en bleef na de oorlog nog vijftig jaar leven. Wel hield hij aan het ongeluk een ’litteken van schaamhaar tot borst’ over.

’Hazerswoude 1940-1945, Voorweg, Inundatie en Razzia’, vanaf 24/08 te koop in het Historisch Museum Hazerswoude, Dorpsstraat 66. Prijs: 15 euro. Ook verkrijgbaar bij Aart Jan Pannebakker: ankepannebakker@gmail.com

Meer nieuws uit Leiden