Fred Janssen trekt student uit het moeras

Fred Janssen. ,,Ik draai traditioneel onderwijs om.’’

Fred Janssen. ,,Ik draai traditioneel onderwijs om.’’© Foto Hielco Kuipers

Anika van de Wijngaard
Leiden

Niet beginnen met de uitleg, maar eerst een vraag of probleemstelling voorleggen aan studenten en ze hierover laten nadenken. Dit biedt volgens Fred Janssen, hoogleraar Didactiek van de Natuurwetenschappen, meer uitdaging en leidt ertoe dat studenten sneller een kritische blik ontwikkelen en oplossingsgericht gaan denken. Hij ziet deze methode als dé manier om studenten beter voor te bereiden op ongestructureerde situaties waarbij antwoorden niet voor het oprapen liggen. Janssen sprak deze maand zijn oratie uit.

In het onderwijs wordt veel aandacht besteed aan uitleg, demonstratie en oefening, maar daarmee krijgen studenten volgens Janssen geen grip op de zogenaamde ’moerassen’. Hij bedoelt daarmee vraagstukken of problemen waarbij veel perspectieven zijn terwijl volledig inzicht en kennis mist.

Moerassen kunnen mondiale problemen zijn zoals de grote hoeveelheid plastic die vandaag de dag in de oceaan drijft, legt Janssen uit. Maar ook kleinere vragen bestempelt hij als moerassen. Als je iets voor het eerst doet, kun je het vaak zien als een moeras, stelt hij.

Janssen is al 20 jaar betrokken bij het opleiden en professionaliseren van docenten. Ook doet hij onderzoek naar de vraag hoe les wordt gegeven in het basis- en voortgezet onderwijs en aan universiteiten. Hij is werkzaam bij het ICLON van de Universiteit Leiden. Het valt hem op dat in het hele onderwijs, van basisschool tot universiteit, de aandacht ligt bij het geven van uitleg, gevolgd door oefeningen en puzzels.

Idealen

In de afgelopen jaren vroeg hij aan veel docenten om een top 3 te maken van wat zij het belangrijkst vonden om te onderwijzen. Daarnaast wilde hij dat ze een overzicht maakten van activiteiten waar leerlingen of studenten de meeste tijd aan kwijt zijn. Veel docenten blijken dezelfde onderwijsidealen te hebben, maar er gaapt een kloof tussen wat zij belangrijk vinden en wat zij concreet in de les doen. Leerlingen en studenten zijn dus bijvoorbeeld veel tijd kwijt aan het luisteren naar uitleg. Het oplossen van puzzels en vragen, wat daarna komt, is bedoeld om aan te tonen of ze de uitleg goed hebben begrepen. Deze aanpak is wel praktisch, maar de hogere onderwijsidealen komen zo niet goed uit de verf, aldus Janssen.

Als oplossing oppert Janssen om de gebruikelijke aanpak om te draaien. Beter lijkt het hem op te starten met een vraag die normaal gesproken pas na de uitleg wordt gesteld. Op die manier geven docenten hun studenten de kans om er beter over na te denken. Vervolgens kunnen de docenten alles wat zij willen uitleggen, beschouwen als hulp op maat: sommige studenten hebben meer hulp nodig, anderen minder, maar iedereen kan de ondersteuning krijgen die nodig is.

Het idee van Janssen lijkt ook een soort ’school of life’ te creëren, waarbij de geleerde vaardigheden nuttig zijn voor de rest van je leven: studenten op de universiteit vergaren bijvoorbeeld niet alleen wetenschappelijke kennis, maar ze leren ook manieren van denken te ontwikkelen voor later. „Het echte leven bestaat vooral bestaat uit ongestructureerde situaties”, zegt Janssen. Als docenten hun studenten denkgereedschappen aanbieden waarmee ze makkelijker vanuit verschillende perspectieven een complexe situatie of vraag kunnen oplossen, leren ze sneller.

Janssen zegt dat hij niet houdt van ingrijpende onderwijsvernieuwingen. Te vaak heeft hij die zien mislukken. „Docenten en studenten raken dan vaak heel teleurgesteld”, zegt hij. Zijn onderwijsbenadering draait, naar eigen zeggen, alleen de traditionele lesmethode om. Nog altijd wordt gewerkt met de bouwstenen die het onderwijs al biedt. „Het is geen onderwijsrevolutie, maar -evolutie.”

Meer nieuws uit Leiden

Net Binnen

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.