De stad van de menselijke maat

Zo moet het leven zijn, vindt de Amerikaanse hoogleraar Mark Neupert. Wandelend en fietsend ontmoeten de mensen elkaar.
© foto hielco Kuipers
Leiden

,,Papa’’, vroeg de zoon van hoogleraar Mark Neupert (51) van het Oregon Institute of Technology na hun terugkeer in de Verenigde Staten, ,,waar zijn alle mensen?’’ ,,Ze zitten in auto’s, jongen’’, was zijn antwoord. ,,Allemaal in auto’s.’’ Het is de Zin van de Film in de documentaire ’Cobblestone Stories. A year of modern living in Leiden’.

Antropoloog Neupert bezocht Leiden in 1995 voor het eerst voor een wetenschappelijke conferentie. Van te voren had hij zich ingelezen over Leiden en historische stadskaarten bestudeerd. Toch sloeg hij steil achterover toen hij de levendige historische binnenstad in al zijn glorie voor het eerst echt zag. Het overtrof al zijn verwachtingen. Zo geboeid was hij door het dagelijks leven in de middeleeuwse stad, dat hij besloot om hier een jaar te komen wonen om het Leidse leven tot in detail te bestuderen.

Documentaire

De antropologische documentaire die hij van zijn impressies maakte, wordt zaterdagmiddag vertoond in Museum Volkenkunde. Neupert heeft de film en het ruwe materiaal waaruit hij zijn documentaire samenstelde, gedoneerd aan Erfgoed Leiden.

Wat Neupert vooral boeit, is de menselijke maat. Pleinen als de Beestenmarkt of het Stadhuisplein zijn ’publieke woonkamers’. Hier ’versterken’ de Leidenaars hun stedelijke- en nationale identiteit met feesten als Drie Oktober en Koningsdag. De Haarlemmerstraat, het Leidse equivalent van een Amerikaanse shopping mall, is niet eigendom van een bedrijf, maar een gewone openbare ruimte waar wordt gewerkt, gewinkeld en gewoond.

In Leiden is alles te wandelen en te fietsen. De manier waarop de stad in elkaar steekt, houdt de inwoners fit en zorgt ervoor dat ze veel bewegen. In het jaar dat hij in de stad woonde, viel Neupert tien kilo af. Helaas zaten die er snel weer aan toen hij zijn Amerikaanse levensstijl in Klamath Falls, Oregon weer oppakte.

Voor Leidenaars bevat Cobblestone Stories weinig nieuws, wél veel herkenbaars. Toch is de leefwijze van de stadsbewoners kennelijk bijzonder, zeker in de ogen van Amerikanen. Een flink fragment van zijn documentaire wijdt Neupert aan iets op het oog vanzelfsprekends als café Barrera aan het Rapenburg, waar buurtbewoners, studenten, docenten en universiteits- en andere bestuurders werken, kletsen, vergaderen, inspiratie opdoen en elkaar ontmoeten. Het is tegelijkertijd een alledaagse én een heel bijzondere plek, die Amerikanen in hun op de auto gerichte wereld vaak moeten missen.

Zijn liefde voor Leiden maakt Neupert ook een beetje blind. Hij filmt ’Liesbeth’, die aan de Breestraat een huis heeft met een grote tuin, ’die ooit aan een graaf heeft toebehoord’. Ze kweekt er erwten, courgettes en rabarber, paprika’s en peren. Ja, ze heeft ’een kleine boerderij in de stad’. Voor brood, vis en kaas gaat ze naar de markt op de Nieuwe Rijn. ,,Zo, vanavond eten we vis’’, zegt ze terwijl ze haar mandje uitpakt op het aanrecht. Zo is het leven goed, lijkt Neupert zijn Amerikaanse studenten voor te willen houden. Dat zelfs de meeste Leidenaars niet zo leven, is minder van belang. Hij wil ze, zegt hij in een toelichting, laten zien dat er een alternatief is voor de eindeloze Amerikaanse buitenwijken.

Meer nieuws uit Leiden

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.