Geheim in de duinen bij Bakkum

Geheim in de duinen bij Bakkum
Johanna’s Hof.
© Joop Duijs
Bakkum

Het lijkt wel of er nooit iets is veranderd. Nog steeds veel donker hout, bedienend personeel in stemmig zwart, pannenkoeken in allerlei soorten en maten, twee croquetten op brood, boerenomelet... Maar het werkt, in de Johanna’s Hof in Bakkum is het altijd druk.

Niet alleen populair bij ouderen, maar ook bij jonge gezinnen die hier even lekker met de kinderen een frisse neus komen halen of even verderop in het Speelbos gaan spelen en ravotten.

We zijn op stap met Marcel, geboren en getogen Castricummer. ’Ik kwam hier al als klein jongetje. Kreeg ik een glas chocomel met een rietje. En een pannenkoek natuurlijk.”

Maar Marcel vertelt ook over wat nog maar weinig mensen weten. „Weet jij dat De Nachtwacht van Rembrandt van Rijn in de laatste wereldoorlog bijna een jaar lang opgerold in de duinen van Castricum heeft gelegen?

Daar moeten we meer van weten! Daarom heeft Marcel een route op het Wandelnetwerk Noord-Holland gevonden die langs de plek komt waar ons wereldberoemde schilderij ooit bewaard is gebleven.

Russen

Daar komen we via de ’Brabantse Landbouw’, een voormalig 13 hectare groot landbouwgebied. Langzamerhand worden deze oude akkers weer teruggegeven aan de natuur. Bij de gelijknamige voormalige boerderij werd al in 2015 3,5 hectare bos met eik, esdoorn en dennen omgezaagd. PWN graaft nu de bovenste laag van de bodem af, zodat het gebied kan worden omgevormd tot natte duinvalleien met lage begroeiing en stuifvalleitjes.

Heerlijk wandelen hier over zachte wandelpaden, waar we vrijwel geen mens tegenkomen. Pas bij uitspanning Hof van Kijk Uit, de oude duintuin van het voormalige jachthuis van jonkheer Frits Gevers, waar mensen met een beperking onder begeleiding de horeca verzorgen, wordt het weer drukker.

De adellijke familie Gevers had geïnvesteerd in de Russische spoorwegen, maar nadat de Russen in 1932 alle buitenlandse bezit hadden onteigend, waren de investeringen geen cent meer waard.

Daarom moest de jonkheer het duinterrein en het jachthuis verkopen, maar wel onder de voorwaarde dat hij tot zijn dood in het jachthuis mocht blijven wonen. De op kasteel Marquette in Heemskerk opgegroeide, excentrieke jonker die gek was op jagen, overleed in 1984 op 93-jarige leeftijd.

Kunstkelder

Een paar honderd meter voorbij zijn voormalige jachthuis wijst Marcel me op de ingang van de Kunstkelder die in 1940 gereed kwam. Vanwege de alsmaar groeiende oorlogsdreiging werden al in 1939 duizenden kunstwerken naar het noorden van Noord-Holland overgebracht.

Zo ook De Nachtwacht, die samen met andere kunstschatten in Kasteel Radboud te Medemblik werd ondergebracht. Om zeker te zijn dat ons nationale kunstbezit niet zou worden vernietigd door bombardementen of ander oorlogsgeweld begon men in november ’39 met de bouw van een bomvrije kunstkelder in het Geversduin bij Castricum. De kelder bij Castricum, met een oppervlakte van 212 m³, kreeg een dak en wanden van anderhalf meter dik beton.

Als extra bescherming en camouflage werd bovenop de bunker een drie meter dikke laag zand aangebracht en om het juiste klimaat te krijgen werd een luchtbehandelingsinstallatie aangelegd.

Rembrandt

De Kunstkelder werd 10 april 1940 opgeleverd waarna er gelijk al diverse kunstverzamelingen werden ondergebracht. Met behulp van rails aan het plafond werden achterin de kelder, het hoofdgedeelte, een vijftigtal rekken geplaatst. Aan deze met een soort gaas bespannen rekken werden vervolgens de schilderijen opgehangen.

Kort nadat de Duitsers in 1940 ons land de oorlog hadden verklaard, werd besloten De Nachtwacht, samen met andere schilderijen van Rembrandt, Frans Hals, Rubens, Van Ruisdael, Jan Steen, Vermeer en vele andere kunstenaars, vanuit Medemblik naar de schuilplaats in Castricum te brengen.

Omdat de ingang van de kelder niet hoog genoeg was, werd De Nachtwacht van zijn spieraam gehaald en op het grasveld van jonkheer Gevers met de beschilderde kant naar buiten, op een cilinder gerold.

De Nachtwacht heeft tot 21 maart 1941 in de Kunstkelder te Castricum gelegen. Toen moest de kelder ontruimd worden ivm de aanleg van de Atlantikwal. De cilinder werd eerst vervoerd naar de pas gereedgekomen bomvrije kluizen van het Rijksmuseum in Heemskerk waarna het schilderij op 24 maart 1942, nog steeds op zijn cilinder, werd vervoerd naar de kluis in de Sint Pietersberg in Zuid-Limburg waar het tot en met de bevrijding, opgerold, heeft gelegen.

Geheim in de duinen bij Bakkum
Bezoekerscentrum De Hoep.
© Joop Duijs

Als we weer op pad gaan, passeren we camping Geversduin en wandelen via het fraaie bosreservaat Rodaam, ooit aangeplant voor hakhout en waarvan sommige bomen meer dan 150 jaar oud zijn, terug naar de parkeerplaats van Johanna’s Hof.

Tegenover het restaurant ligt De Hoep, fraai vormgegeven bezoekerscentrum waar je niet alleen alles te weten kunt komen over het zuiveren van water, maar waar je ook een duinkaart kunt kopen. Helaas broodnodig vanwege het ontbreken van subsidies om het beheer en behoud van de duinen te waarborgen.

Wat & Waar

De Beschutte Ronde, lengte 13,26 kilometer. Honden aangelijnd toegestaan. Duinkaart verplicht. Horeca: Johanna’s Hof en Hof van Kijk Uit.

Start bij parkeerplaats Johanna’s Hof. U start bij 1 – 10 – 11 – 93 – 1. Onderweg volgt u de oranje driehoekjes.

Bron Jonkheer Gevers en Kunstkelder: www.duinenenmensen.nl.

Meer wandelen in Noord-Holland: wandelnetwerknoordholland.nl.

Meer nieuws uit Nieuws