Premium

Eerste strafzaak ooit tegen tabaksindustrie

Eerste strafzaak ooit tegen tabaksindustrie

Wordt het de eerste strafzaak ooit tegen de tabaksindustrie? Het Openbaar Ministerie maakt begin juni bekend of het de vervolging doorzet van Philip Morris International, British American Tobacco, Japan Tobacco International en Imperial Tobacco Benelux.

Poging tot moord, doodslag, zware mishandeling en valsheid in geschrifte. Dat is de aangifte tegen de vier tabaksfabrikanten die in Nederland actief zijn. De aangifte ligt nu ter beoordeling bij het OM.

Topstrafpleiter Bénédicte Ficq deed de aangifte namens longartsen Wanda de Kanter en Pauline Dekker (Stichting Rookpreventie Jeugd), longkankerpatiënt Anne Marie van Veenen en COPD-patiënt Lia Breed. Het gaat niet om geld. Het is een strafzaak. ,,Het gaat hier om de schuldvraag’’, legt dokter Pauline Dekker van het Beverwijkse Rode Kruis Ziekenhuis uit. Intussen hebben ook het KWF, Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde en Claudicationet aangifte gedaan.

,,De tabaksindustrie maakt kinderen verslaafd aan roken; de grootste vermijdbare doodsoorzaak van deze tijd’’, zegt Dekker. ,,Jaarlijks sterven tienduizenden Nederlanders aan de gevolgen van roken. Tabaksfabrikanten baseren hun strategie op het vinden van ’replacement smokers’. Dat zijn de kinderen die de dode rokers moeten vervangen om zo de afzetmarkt voor tabak op peil te houden’’, aldus Dekker. ,,Eenmaal verslaafd, dan komt een roker er niet makkelijk vanaf. Een verslaving kaapt de vrije wil.’’

Manipulatie

Door gaatjes aan te brengen in het omhulsel rond de filter van sigaretten, foppen de tabaksfabrikanten de metingen. ,,Door die gaatjes wordt lucht aangezogen waardoor de meting wordt vervalst. Als je die sigaret gewoon rookt dan knijpen je vingers of je lippen die gaatjes dicht. Een roker krijgt in werkelijkheid vijf tot tien keer meer slechte stoffen binnen dan met een machine wordt gemeten. Dat maakt de sigaret in feite illegaal, omdat er meer schadelijke stoffen worden geïnhaleerd dan toegestaan door de Tabakswet.’’

Nicotine bereikt via longen en bloed de hersenen binnen zeven seconden. Daar bevordert het (indirect) de afgifte van het ’gelukstofje’ dopamine. Iemand die net is begonnen met roken heeft daardoor een overschot aan dopamine en voelt zich extra lekker.

Al na enkele weken passen de hersenen zich aan op deze nieuwe situatie. Ze zorgen voor extra aansluitingen voor de extra dopamine die tijdens het roken vrijkomt. Daarmee is de situatie omgekeerd. Die gelukspiek van de eerste rookervaringen is er niet meer. Omdat de hersenen extra aansluitingen hebben aangemaakt voor opname van dopamine heeft de roker dus eigenlijk continu een tekort aan het gelukstofje en rookt alleen nog maar om het gevoel van ongelukkig zijn weg te paffen.

Rookpreventie

Met collega Wanda de Kanter, die tegenwoordig in het Anthoni van Leeuwenhoekziekenhuis werkt, richtte Pauline Dekker in het voorjaar van 2009 de stichting Rookpreventie Jeugd op. Ze maakten de film ’de Vervangers’ over de ’replacement smokers’. Anne Marie van Veen zag deze film in de Balie in Amsterdam.

,,Anne Marie heeft ongeneeslijke longkanker’’, vertelt dokter Dekker. ,,Na het zien van de film besloot ze alles in het werk te gaan stellen om te voorkomen dat haar eigen en andere kinderen verslaafd zouden raken aan roken. Dat bracht Wanda de Kanter op het idee van de strafzaak. Het gaat niet om geld, het is geen civiele procedure. Het gaat om poging tot moord, doodslag, zware mishandeling en valsheid in geschrifte. Het gaat om een strafzaak waarin de rechter uitmaakt wie er verantwoordelijk is voor het verslaafd maken van onze kinderen’’, zegt dokter Dekker.

,,Stel je voor dat de helft van de mensen die veel appelsap drinkt daardoor overlijdt, een kwart zelfs voor de pensioenleeftijd. Laten we appelsap gewoon in de schappen liggen? Of doen we er wat aan?’’

Longartsen De Kanter en Dekker kennen elkaar uit het RKZ in Beverwijk waar ze onder andere samen de rookstoppoli oprichtten. Ze schreven het boek ’Nederland Stopt met Roken’. En nu zijn ze opnieuw verenigd in deze strafzaak.

The Insider

,,We hebben Nederland’s beste strafpleiter Bénédicte Ficq in de arm genomen voor deze zaak’’, vertelt dokter Dekker. ,,Vervolgens hebben we Jeffrey Wigand uit Amerika naar Nederland gehaald. Hij was biochemicus bij een tabaksfabrikant en heeft ons uitgelegd hoe sigarettenfabrikanten werken, welke stoffen er in een sigaret zitten en hoe dat werkt met die gaatjes. De Amerikaanse film The Insider gaat over hem.’’

,,De fabrikanten voegen allerlei hulpstoffen toe aan de tabak om het zachter en meer verslavend te maken. Ammoniak bijvoorbeeld maakt dat de nicotine supersnel gasvormig wordt. Daardoor wordt het veel sneller opgenomen in de longen en via het bloed naar de hersenen gebracht. Dat gebeurt binnen seconden. Net zo snel als de harddrug crystal meth werkt. En dat maakt tabak zo verslavend.’’

Dekker pakt er een grafiekje bij met daarin diverse verslavende middelen op een rijtje en het aantal mensen dat jaarlijks sterft door het gebruik ervan. ,,Kijk hier; heroïne, daar gaan jaarlijks dertig mensen aan dood in ons land’’, zegt ze. ,,En hier tabak. Twintigduizend per jaar.’’

Politiek

Uiteindelijk is de vraag hoe we moeten omgaan met verslavende middelen een politieke discussie. ,,Je heb één goede minister van Volksgezondheid nodig om het verschil te maken. Dat is in Uruguay gebeurd. Wij hebben Edith Schippers, die startte een campagne tegen vieze vaatdoekjes.’’

In Urugay was Tabare Vazquez tussen 2005 en 2010 president. In maart 2015 werd hij opnieuw verkozen. Vazquez is ook oncoloog. Vanaf 2005 heeft hij de anti-rookregels in het kleine Zuid Amerikaanse land drastisch aangescherpt. Zo scherp dat tabaksfabrikant Philip Morris in 2010 een rechtszaak startte tegen het land op basis van handelsverdragen die Uruguay heeft.

De fabrikant zag de afzetmarkt in Uruguay steeds kleiner worden. Tachtig procent van elk pakje sigaretten moet bestaan uit gezondheidswaarschuwingen. Merken mochten nog maar één type sigaret verkopen. In juli 2016 besloot de rechter in het voordeel van Uruguay. Philip Morris moest 7 miljoen dollar aan het land betalen om tegemoet te komen in de kosten.

’Generatiegebonden rookverbod vanaf 2022’

Roken van de ene op de andere dag verbieden, dat zal niet gaan. De stichting Rookpreventie Jeugd denkt aan een generatiegebonden rookverbod.

„Roken is een zware verslaving. Je wil wordt gekaapt en dat heb je niet door. Rokers zeggen: Ik maak zelf wel uit wat ik doe en ik vind het lekker. Ze vergeten even dat de helft van de tabaksverslaafden sterft, een kwart zelfs voor zijn pensioen. Ze vergeten even de gezinnen die achterblijven.”

„Met alle kennis over de gevolgen van tabak en de verslavende werking ervan: Accepteren we als land die twintigduizend doden per jaar omdat sigaretten als legaal product worden verkocht? Of zien we in dat het een vergissing is dat tabak vrij verkrijgbaar is. Net als dat we ooit hebben ingezien dat heksenverbranding een vergissing was en Apartheid in Zuid-Afrika een vergissing was. Dat was ooit legaal maar dat is nu niet meer voor te stellen.”

Dokter Dekker stelt voor om een tijdstip te kiezen waarop roken verboden wordt voor iedereen die daarna geboren wordt. „Bijvoorbeeld roken verbieden voor alle kinderen van na 2022. We kunnen dit niet alleen aan ouders overlaten, de politiek moet hierin stappen zetten. Roken is zo slecht, het is ongezonder dan al het andere ongezonde bij elkaar.”

Eerste strafzaak ooit tegen tabaksindustrie
Gaatjes in de filtermantel van een malborosigaret.

Meer nieuws uit Nieuws

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.