Lokaal op de kaart, aflevering 1: Lokaal, de electorale bezemwagen

Lokaal op de kaart, aflevering 1: Lokaal, de electorale bezemwagen
Hans Rasch en Hans van der Elst: ,,Wij hebben geen kompas dat ons door een landelijke partij wordt opgelegd.’’
© Foto Hielco Kuipers
Voorschoten

In een serie verhalen kijkt verslaggever Gijs Korevaar naar lokale partijen in Leiden en omgeving als opmaat voor de verkiezingen later dit jaar. Vandaag: ONS Voorschoten.

Het succes lijkt voor de lokale politieke partij in Voorschoten niet op te kunnen. Met zeven zetels de gemeenteraad bestormen in 2010, de eerste verkiezing waaraan de kersverse partij heeft deelgenomen. Als grootste partij gaat ONS voor in de formatie en levert het meteen een wethouder. En bij de verkiezingen van 2014 heeft ONS Voorschoten dat huzarenstukje herhaald: opnieuw in het college, ondanks het feit dat het niet meer de grootste partij is.

Maar dan volgt 2018. Een zetel minder, geen wethouder meer. Net als het CDA is ONS aan de kant geschoven door de coalitie van VVD, GroenLinks en D66. Fractieleider Hans van der Elst van ONS Voorschoten kan er niet echt mee zitten: ,,De politiek kent pieken en dalen. Het gaat nooit alleen maar omhoog of omlaag. Als je acht jaar achter elkaar in het college van burgemeester en wethouders zit, kan er een tegenreactie komen.’’

Dat verlies is tegen de landelijke trend van winst voor lokale partijen, weet partijvoorzitter Hans Rasch, tevens tot nu toe de laatste ONS-wethouder. Om de positie van zijn partij te verklaren duikt hij in het verleden, naar de tijd van 2006 om precies te zijn. Als D66-bestuurslid zag hij hoe de Democraten in een dip zaten. Nog maar een zetel in de raad, verlies van leden. ,,We hadden te weinig body om de verkiezingen van 2010 aan te kunnen’’, vertelt hij nu. ,,Tegelijk was er heibel in raadsfracties van VVD en PvdA, waarbij twee raadsleden zich afscheiden. Er zaten drie éénpitters in de raad en die besloten gezamenlijk aan de verkiezingen mee te doen. Dat was rond 2007. Een jaar later kwam de naam ONS Voorschoten boven drijven. En tot onze stomme verbazing haalden we zeven zetels.’’ De partij was volgens Rasch eigenlijk een ’lokale variant van D66 , zonder de nationale standpunten, maar wel sociaalliberaal, ondernemend en sociaal.’’

Maar een verkiezing later kwam er een oekaze van het landelijke D66-partijbureau: lokale afdelingen moeten zelfstandig aan de verkiezingen mee doen. Met Alexander Pechtold zat D66 immers in de lift en dat moest met lokale winst worden vastgelegd. ,,Dat was jammer, we hadden hier een gouden formule. Resultaat? Nog steeds zeven zetels, maar dat waren er vier voor ONS en drie voor D66. En in 2018 waren het drie voor ONS en drie voor D66.’’

Baantjesjagen

Hoe dat zo ver kon komen? Het boegbeeld van ONS vertrok naar Leidschendam-Voorburg. ,,Kiezers waren teleurgesteld, want dat vertrek riekt toch naar baantjesjagen. Dat was moeilijk tegen te spreken’’, aldus Rasch. ,,En het vertrouwen van de mensen in de politiek neemt toch al af. Dat verschuift van de partij, het instituut, naar mensen. En bij ONS Voorschoten zijn veel nieuwe gezichten gekomen, die in het dorp niet echt bekend waren. Dat helpt ook niet.’’

De nieuwe fractie probeert nu een nieuwe weg te vinden in de oppositie. ,,Realisme is de toon’’, zegt Hans van der Elst. ,,We moeten voorzichtig zijn met de financiën. Vorig jaar was er nog preventief toezicht van de provincie. Het college heeft nu prima plannen, maar of het te financieren is, moet nog blijken. Het plusje in de begroting is flinterdun. En er dreigen zeker tegenvallers. Wat te denken van de jeugdzorg. Heel veel kleine en grote gemeenten komen door die jeugdzorg in de problemen. Wij ook.’’

Zelfstandigheid

Een ander speerpunt is vanzelfsprekend de zelfstandigheid van de gemeente. Wel samenwerken met grote broer Leiden, maar geen fusie. Want dat zou meer weg hebben van een overname, annexatie, dan fusie. ,,En het behoud van het groene, dorpse karakter van Voorschoten. We hebben hier een heel mooie leefomgeving en dat moeten we zo houden’’, aldus Van der Elst. En ten slotte vraagt de fractieleider blijvende aandacht voor het ’sociale aspect’. ,,Er is een schreeuwend tekort aan kleinere huizen voor starters en voor ouderen. Jongeren trekken weg omdat ze hier geen huis kunnen betalen. En de wortels van een bruisend Voorschoten is toch dat ook onze kinderen, de jongeren hier blijven. Als er geen sociale woningbouw komt, vergrijst Voorschoten verder. Voorschoten is een dure gemeente. Partijen moeten dat van de inwoners kunnen vragen, maar daar moet wel iets tegenover staan. Zoals het sociale aspect waar wij op aandringen.’’

Voor hem heeft alles wat zijn partij doet een ’lokale kleur’. ,,We zetten ons nergens tegen af, maar we vinden dat lokale belangen beter gediend zijn met een lokale partij’’, aldus de fractievoorzitter.

Dus ONS Voorschoten gaat niet voor provinciale verkiezingen campagne voeren?

Hans van der Elst: ,,Dat verwacht ik niet. Wij hebben onze handen vol aan lokaal.’’

De partij organiseert op zoek naar de kiezer en zijn of haar problemen, iedere zes weken een inloopspreekuur in de wijken van het dorp. Want juist een lokale partij moet op zoek naar de mensen, vindt Van der Elst. ,,Het is erg leuk om te doen. Mensen komen met vragen die in de wijken spelen. Als bijvoorbeeld iemand klaagt over parkeerproblemen in zijn straat, kan dat veel breder worden gezien. Het geldt misschien voor de hele wijk en dan kunnen wij het in de gemeenteraad aan de orde stellen.’’

Ook Hans Rasch weet dat lokale politieke partijen op zoek moeten naar kiezers. ,,Wij missen langjarige tradities, partijkaders, een collectief gedachtegoed als kompas voor beslissingen in de politiek. Dat is aan de andere kant heel bevrijdend want wij hebben geen kompas dat ons door een landelijke partij wordt opgelegd. En het geeft mensen die teleurgesteld in landelijke partijen een alternatief. Wij zijn als het ware de electorale bezemwagen.’’

Maakt dat een lokale partij populistisch?

Hans Rasch: ,,Wat is er mis mee als mensen iets willen en het kan zonder schade voor anderen of extra kosten? Waarom doen we het dan niet? Het menselijke heeft ook in de politiek een plek. Natuurlijk moet de partij geen doorgeefluik van wensen zijn. Maar we moeten wel luisteren naar wat mensen willen. Want je moet niet vergeten dat ook een zeurpiet wel eens gelijk kan hebben. En aan de andere kant: je moet ook nee durven zeggen.’’

Dit artikel is onderdeel van een serie over lokale politieke partijen, mede mogelijk gemaakt door het Leids Media Fonds.

Meer nieuws uit Leiden