Lokaal op de kaart: Vooral oudere man stemt Sleutelstad

In Stevenshof is de lokale partij Sleutelstad het populairst. In de wijk kreeg in Stevenshof 10,9 procent van de stemmen.
© Foto Hielco Kuipers

Op woensdag 20 maart zijn er verkiezingen voor de Provinciale Staten. Wat zal het worden? De landelijke politieke partijen gaan voor beide verkiezingen campagne voeren. Maar voor de provinciale verkiezingen is er ook een alternatief: stemmen op een lokale politieke partij. Dat kan via de LPZH, de Lokale Partijen Zuid-Holland. In een serie verhalen kijkt verslaggever Gijs Korevaar naar de lokale partijen in Leiden en omgeving als opmaat naar de verkiezingen later dit jaar. Vandaag: een analyse van de Sleutelstad-kiezer in Leiden.

De lokale partij Sleutelstad heeft het vorig jaar bij de raadsverkiezingen vooral goed gedaan onder oudere mannen met een gemiddeld lagere opleiding. De meeste stemmen haalde de partij in de Stevenshof, waar een op de tien mensen op de lokale partij stemde.

De gemeente Leiden kent een lange geschiedenis van lokale partijen. Om er twee te noemen: Stadspartij Leiden Ontzet en Leefbaar Leiden. Maar bij de verkiezingen van vorig jaar verdwenen die partijen stilletjes uit de raad. Partij Sleutelstad (PS) is als enige lokale partij overgebleven. Opmerkelijk is dat Leefbaar Leiden nog steeds lid is van LPZH, Lokale Partijen Zuid Holland, de partij die volgende maand meedoet met de provinciale verkiezingen.

Waar kwamen die stemmen voor Sleutelstad vandaan? En wat is het profiel van deze kiezers? Het zijn vragen waar de hoogleraren Joop van Holsteijn en Jelke Bethlehem zich over hebben gebogen. Zij maakten gebruik van de gegevens van een ’exitpoll’ of schaduwverkiezing op de dag van de verkiezingen, 21 maart 2018. Op acht stembureaus is kiezers gevraagd wat zij hebben gestemd en wat zij vier jaar eerder hadden ingevuld. In totaal hebben 5130 Leidse kiezers aan het onderzoek meegedaan. Met dat cijfermateriaal hebben de professoren een profiel van de aanhang van de lokale partij gemaakt en dat vergeleken met de kiezers die op landelijke partijen stemden.

Overigens wijkt Leiden af van de landelijke ontwikkelingen. Stemde in 2014 nog meer dan tien procent van de kiezers op een lokale partij, dat was vorig jaar gedaald tot 5,8 procent. Tussen de verschillende wijken in Leiden is een behoorlijk verschil in aanhang voor Partij Sleutelstad. Zo kreeg de partij in Stevenshof 10,9 procent van de stemmen en in de Binnenstad-Zuid maar 2,6 procent. Wijken waar de partij bovengemiddeld scoorde waren Bos- en Gasthuis (8,1 procent) en Mors (8,5 procent).

Bij de verkiezingen van 2014 haalde Leefbaar Leiden het mooie percentage van 6,4 en Leiden Ontzet 2,2. Maar de partijen waren zo verzwakt dat zij in 2018 niet meer aan de verkiezingen hebben deelgenomen. De rol was overgenomen door Sleutelstad. De stemmen van Leefbaar Leiden zijn voor 35 procent naar Sleutelstad gegaan, maar een fors deel van de lokale stemmers stapte in 2018 over naar CDA (13 procent) of VVD (10 procent), aldus het onderzoek van de hoogleraren.

Van Holsteijn en Bethlehem draaiden vervolgens de vraag over de kiezers van Partij Sleutelstad om: waar kwamen die kiezers vandaan en kan er een profiel van de gemiddelde kiezer van de lokale partij worden gemaakt?

Van de PS-stemmers heeft 17 procent gezegd niet te weten wat zij vorige keer hebben gestemd en een even groot percentage heeft het niet aan de enquêteurs willen zeggen, aldus het onderzoek. De partijen waar de meeste stemmen vandaan komen, zijn de in 2018 verliezende partijen D66 (13 procent), VVD (9 procent) en Leefbaar Leiden (8 procent). ’Er heeft dus een behoorlijke uitwisseling plaatsgehad tussen de twee lokale partijen Leefbaar Leiden en Partij Sleutelstad. Maar Partij Sleutelstad heeft ook andere kiezers, van links tot rechts, weten te trekken’, schrijven de hoogleraren. Zo is 5 procent van de aanhang afkomstig van de SP en zijn ook van de PvdA (4 procent), GroenLinks (2 procent), CDA (2 procent) en Partij van de Dieren (3 procent) kiezers overgestapt. Alleen van de ChristenUnie-kiezers is er geen vertrokken naar Partij Sleutelstad.

Na de herkomst van de stemmen, vervolgen Van Holsteijn en Bethlehem met het profiel. Hoe zien die kiezers van Partij Sleutelstad er nu uit? Te beginnen met geslacht: Vergeleken met de verdeling van geslacht in de hele steekproef zitten er duidelijk meer mannen dan vrouwen bij de Sleutelstad-stemmers. Mannen zijn oververtegenwoordigd, vrouwen ondervertegenwoordigd. En als wordt gekeken naar de leeftijd, blijkt dat PS in alle leeftijdsgroepen stemmers heeft, al zijn het er relatief weinig in de groep kiezers van 25-44 jaar. Groter zijn de verschillen in opleiding tussen de PS-kiezers en de rest van de Leidse kiezers. Van de Sleutelstad-stemmers heeft ’slechts’ 45 procent als hoogste opleiding hbo of universiteit, terwijl dat bij de overige kiezers niet minder dan 70 procent is. Mensen met een hoge opleiding zijn dus niet in de meerderheid bij de kiezers op de lokale partij Sleutelstad.

Maarten Kersten.
© Archieffoto Hielco Kuipers

Burgers de sleutel van de stad teruggeven

De stad Leiden kent een lange geschiedenis van lokale partijen. Leefbaar Leiden, Wij Leiden, Stadspartij Leiden ontzet, Stadsbelang Leiden en Partij Sleutelstad. Langzaam maar zeker verminderde de aantrekkelijkheid van lokaal stemmen, want de ene na de andere partij moest het hoofd buigen. Partij Sleutelstad bewandelde echter de omgekeerde weg. Terwijl de andere lokale partijen in de gemeenteraad zaten, moest Sleutelstad zich buiten staande zien te houden.

’Voor de verkiezingen van 2010 is de partij opgericht door een groep vrienden en familie van Surinaams-Hindoestaanse afkomst’, vertelt fractieleider Maarten Kersten in het Leidse restaurant Lot en de Walvis. ’Op radio West werden we de ’allochtonenpartij’ genoemd’.

De reden voor de partij? De initiatiefnemers vonden bij de bestaande partijen te weinig aandacht voor de problemen en ideeën van hun bevolkingsgroep. ’Daarnaast vonden ze dat de kleine middenstand er slecht aan toe was, veel leegstand. Zij vonden dat de gemeente er te weinig aan deed. En toen al wilde de partij referenda invoeren’.

Maar hoe kwam die ’allochtonenpartij’- zoals RTV West zei – dan aan een heel erg blanke, oudere Nederlander?

Maarten Kersten: ’In de krant, ja het Leidsch Dagblad, stond een interview met mij nadat ik het anti-bezuinigingscafé had opgericht. Dat hebben de mensen van Sleutelstad gelezen en ze vroegen mij of ik kon helpen de partij uit het slop te trekken. Nou, dat was dus drie maanden voor de verkiezingen van 2014. Dat lukt natuurlijk nooit zo snel. Ik was toen nog de enige die niet van Surinaams-Hindoestaanse afkomst was. Daarna is het karakter van de partij een beetje losgelaten. Nu zijn de nummers twee, vier en zes van de kandidatenlijst nog uit die kringen. De anderen niet’.

De naam Sleutelstad staat volgens Kersten voor het streven van de partij om ’de sleutels van de stad aan de burgers terug te geven. Die zeggenschap teruggeven is nog steeds het belangrijkste punt van de partij’. Daarbij draait het vooral om inspraaksystemen, peilingen en – zoals de partij vanaf het begin heeft gewild – referenda.

De reactie op klagende burgers betekent niet dat Sleutelstad een ’doorgeefluik’ voor inwoners is, meent Kersten. ’Wij kiezen geen partij voor of tegen. Wij kijken naar beide kanten van een verhaal en willen problemen in de kiem smoren. Dat maakt ons toch niet tot een doorgeefluik? We komen gewoon op voor de burgers van Leiden’.

Middenstand

Verder hamert Sleutelstad nog steeds op steun voor de kleine middenstand – een punt dat al bij de oprichting in het programma stond. Zo wil de partij dat de eerste twee uren parkeren in de stad gratis wordt om het winkelende publiek te behouden. ’Mensen kunnen gratis parkeren bij de Winkelhof. Of ze gaan naar Leidschenhage, Zoetermeer. Ze trekken weg uit Leiden. Dat moeten we tegen gaan. Parkeren moet geen melkkoe voor het college zijn’.

Dit artikel is onderdeel van een serie over lokale politieke partijen, mede mogelijk gemaakt door het Leids Media Fonds.

Meer nieuws uit Leiden

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.