Premium

Inzet van stofzuiger tegen broeikasgas wordt kansrijk

1/2

Als de groeiende hoeveelheid broeikasgas in onze atmosfeer zo’n grote dreiging vormt, is die kooldioxide dan niet uit de lucht te happen? Met grote CO2-stofzuigers? Of luchtwassers? Jazeker! En dat gebeurt al in IJsland. Een Amsterdams bedrijf bestormt nu met hetzelfde idee de commerciële markt.

In het zuidwesten van IJsland, op dertig kilometer van hoofdstad Reykjavik, ligt de Hellesheidi geo-thermische centrale van nutsbedrijf Reykjavik Energy. Witte condenswolken boven de installaties, tegen een ruig bergachtig landschap, verraden de warmte die de IJslanders uit de grond pompen. Maar hier gebeurt meer.

Lucht verandert hier in steen. Een samenwerking met het Zwitserse bedrijf Climeworks zorgde ervoor dat anderhalf jaar geleden een installatie van de Zwitsers op het terrein werd neergezet. Het apparaat lijkt op een overmaatse wasmachine met een luchtinlaat zo groot als een ouderwets scheepsdek. Lucht wordt opgezogen uit de atmosfeer en binnen grijpt een chemisch filter de CO2-moleculen vast.

„Zodra het filter vol is, zetten we de machine stil en maken we de CO2 los door verhitting”, vertelt Louise Charles, communicatiemanager van Climeworks. „De pure CO2 vermengen we met water. Dat mengsel brengen we daarna zevenhonderd meter onder de grond naar een basaltlaag. En daar vormt zich nieuw gesteente.”

De futuristisch ogende vinding dankt de wereld aan twee skifanaten. Christoph Gebald en Jan Wurzbacher, die elkaar ontmoetten in 2003 op de universiteit ETH in Zurich. Inmiddels heeft hun onderneming Climeworks naast de CO2-stofzuiger in IJsland ook luchtwassers staan in Zwitserland en Italië.

Astronaut

Ook in Nederland speelt nu dit verhaal. Max Beaumont kwam als 24-jarige natuurkundige in 2008 uit Engeland naar Noordwijk om er in het Europese Ruimtevaart Onderzoekscentrum (Estec) aan de slag te gaan. Als kind al wist de Brit dat hij astronaut wilde worden. Of ondernemer. De werksfeer bij de divisie Bemande Ruimtevaart – een paar deuren verderop zat André Kuipers – ervoer Beaumont als ’fantastisch’. „Elke dag probeerden we de grenzen van menselijke kennis te verleggen”, vertelt Beaumont. De dertiger is oprichter en ceo van Skytree in het Amsterdam Science Park. Hij spreekt Nederlands, houdt van Amsterdam en leidt een groep werknemers van zes nationaliteiten. Een vinding uit de ruimtevaart vormde de basis voor het bedrijf dat werkt aan een andere toepassing van de CO2-happer.

In het kort: ruimtestations hebben een eigen CO2-probleem. Als astronauten in een afgesloten ruimte zuurstof inademen en kooldioxide uitblazen, bouwt de concentratie CO2 steeds verder op. Dat leidt tot duizeligheid en uiteindelijk vergiftiging. Als oplossing ontwikkelde de ruimtevaart een speciaal materiaal om CO2 uit de lucht te filteren. Door dat concept te koppelen aan klimaatverandering, zagen Beaumont en zijn partner hun kans schoon. In het laboratorium van Skytree draait een proefmodel om te testen hoe goed de techniek kooldioxide uit een afgesloten ruimte haalt. Sensoren meten de CO2-concentratie, de temperatuur, de luchtvochtigheid en de luchtdruk om te worden verwerkt. Skytree is nog een klein bedrijf. Vorig jaar haalde het een half miljoen euro omzet. Maar de ambitieuze groep staat op het punt door te breken naar de commerciële markt. Skytree maakt een soort ruimtestation van het auto-interieur. Dat is met name voor fabrikanten van elektrische wagens aantrekkelijk. Beaumont: „Door CO2 te onttrekken blijft de lucht gezond. En het bespaart enorm veel energie voor verwarming en airco. Juist voor elektrische auto’s, die ’s winters voor verwarming op de batterij aangewezen zijn, is dit een doorbraak. De actieradius stijgt met gemiddeld tien procent. In feite verkopen we nu energie-efficiëntie en luchtkwaliteit.” Later dit jaar moet een model klaar zijn voor grootschalige toepassing in auto’s.

Greenpeace is minder enthousiast. „Dit is misschien het minst extravagante voorbeeld van geo-engineering, maar het is nog steeds veel te duur”, antwoordt Faizah Oulahsen desgevraagd. Met ’geo-engineering’ duidt de milieuactiviste op het brede scala aan, soms knotsgekke, technologische ideeën tegen aardse opwarming. NWT Magazine bracht onder de titel ’Een parasol voor de aarde’ ooit een overzicht van de meest uiteenlopende gedachten: van het afschieten van biljoenen siliciumschijfjes als spiegeltjeswolk tegen zonlicht tot het uitstorten van miljoenen tonnen zwaveldioxide in de stratosfeer om zo een afkoelende vulkaanuitbarsting na te bootsen.

Oulahsen erkent: CO2 afvangen is realistischer. „Maar het heeft weinig zin om CO2 uit de lucht te halen als we het nog steeds in de atmosfeer blijven pompen. Dan kun je het probleem beter bij de bron aanpakken.”

Bouwstof

Op de vraag van Oulahsen wat we allemaal met die opgeslokte CO2 moeten doen, hebben de uitvinders een weerwoord. Beaumont noemt het eindproduct geschikt als bouwstof, van cement tot tandpasta. Meest gangbaar is nu al het gebruik als plantenvoeding in de tuinbouwkas. Zoals ook in het Westland gebeurt. Dat is ook wat Climeworks doet met haar gewonnen CO2 in Zwitserland. En kooldioxide kan zelfs een grondstof zijn voor nieuwe brandstoffen.

„Alles staat of valt met een goed businessmodel”, zegt Beaumont. Met andere woorden: de kosten voor het uit de lucht halen van CO2 moeten omlaag. Anders is voor de gewonnen CO2 geen afzetmarkt te vinden. Climeworks becijferde recentelijk 600 euro kosten per gefilterde ton CO2. Dat moet terug tot minder dan honderd euro per ton. Volgens deskundigen is die drempel al in zicht. „Wij willen iets betekenen voor het klimaat”, zegt Beaumont. „Dat is onderdeel van onze bedrijfsvisie. Er is nog nooit iets groots en succesvols gebouwd zonder dat er een klein groepje mensen aan is begonnen.”

Edwin Timmer

Meer nieuws uit Achtergrond

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.