Premium

Kerkbrand is vaak niet te stoppen, blijkt ook in deze regio

Kerkbrand is vaak niet te stoppen, blijkt ook in deze regio
Boven de brand in de Notre Dame. Daaronder v.l.n.r. kerkbranden in Weesp, Haarlem, Amstelveen en Limmen.
© archieffoto’s
Amsterdam

Als het dak van een historische kerk eenmaal brandt, dan is er vaak geen houden aan. Een sprinklerinstallatie zou helpen, maar de deskundigen verschillen daarover van mening.

Kerkbranden hebben een enorme impact op een gemeente. Iedere plaats heeft zijn eigen Notre-Dame. Afgelopen september brandde de Urbanuskerk in Amstelveen uit, in mei 2018 ging het dak van de Corneliuskerk in Limmen in vlammen op en in november 2016 verwoestte een brand de torenspits van de Laurentiuskerk in Weesp.

Daarvoor werd in 2015 een kerk in Heiloo verwoest, was in 2013 een grote brand in een kerk in Rijsenhout, werd de Koningkerk in Haarlem in 2003 verwoest en gingen in een ver verleden de NH Kerk in Oude Niedorp (1977) en de Grote Kerk in Hilversum (1971) in vlammen op.

Houten dak

Waarom zijn dergelijke branden vaak onbeheersbaar? „Historische kerken hebben nu eenmaal een houten dak. Dat is oud, vaak poreus en droog hout. Als dat eenmaal in de brand raakt, dan wil het wel fikken”, is de verklaring van René Hagen, lector brandpreventie.

Voor hij in 2000 zijn overstap maakte naar het Instituut Fysieke Veiligheid, werkte hij onder andere bij de brandweer in Bussum, Midden-Holland, Almere en Amsterdam. Hij werkte mee aan onderzoeken naar de vuurwerkramp in Enschede, de cafébrand Volendam en de cellenbrand Schiphol.

Wanneer een dak eenmaal brandt, dan weet je volgens Hagen al wat het gevolg is. „Kerken zijn nu eenmaal grote, hoge gebouwen. Met hoogwerkers kom je er nauwelijks bij, zeker bij zo’n hoge als de Notre-Dame. Je kan niet met een blusvliegtuig of heli even gaan blussen. Dan stort je tonnen water in zo’n gebouw en storten de muren in. Bij een gewone brand blijven de muren en toren meestal wel overeind staan.”

Sprinklers

Alleen in Haarlem viel indertijd wel een muur om, waardoor drie brandweermannen om het leven kwamen. Sindsdien houden brandweerlieden meer afstand.

Volgens Hagen kunnen kerken wel een sprinklerinstallatie aanleggen en bij dakwerkzaamheden een brandwacht aanstellen. Sprinklers zitten bij voorbeeld al in de Grote Kerken in Haarlem en Edam, de Nieuwe Kerk in Haarlem, de Pieterskerk in Leiden en de hervormde kerk in Castricum.

In het handboek voor brandpreventie in kerken wordt voorgesteld om naast een branddetectiesysteem ook een sprinklerinstallatie aan te leggen. Toch is dat geen eis van kerken- en monumentenverzekeraar Donatus.

„Die aanleg vergt enorme investeringen en je moet weer uitkijken dat in de winter de leidingen niet bevriezen. Wanneer de sprinklers afgaan leidt dat tot enorme waterschade. Ik ken ook geen gevallen van brand in de kap die daarna door de sprinklers is uitgegaan”, stelt directeur Alphons van der Voorn.

Brandwacht

De verzekeraar heeft wel als eis dat bij werkzaamheden op het dak en andere brandgevoelige werkzaamheden extra maatregelen worden genomen. „Na vertrek van de werklui zijn twee controlerondes nodig. Het kan namelijk een hele tijd smeulen voordat het een echte brand wordt. De aannemer moet die controles dan wel uitvoeren.”

Vier van de tien grote kerkbranden ontstaan volgens de verzekeraar door menselijk handelen. Dan gaat het meestal om werkzaamheden aan het dak, zoals in Limmen, Hilversum en Parijs. Bij de brand in Haarlem, Weesp en Amstelveen ging het om een technische oorzaak en in Oude Niedorp blikseminslag.

Werkzaamheden

Logisch dat kerkbeheerders bij werkzaamheden extra investeren in preventie, zoals momenteel bij de 14de eeuwse Grote Kerk in Naarden.

„Zo’n brand zoals in Parijs is een absolute ramp. Dat willen we voorkomen. De meeste branden ontstaan door bliksem en kortsluiting. Daarom hebben we onlangs een nieuwe bliksembeveiliging geplaatst. Verder houden we de kerk zoveel mogelijk stofvrij, ook de trappen en bergruimtes. Stof zorgt namelijk vaak voor kortsluiting, net als voorheen bij oude wasdrogers het geval was”, legt directeur Ellen Snoep van de stichting Grote Kerk Naarden uit.

Momenteel wordt aan het dak gewerkt. „Daar zijn ze nog tot volgend jaar mee bezig. Het is vooral getikt dat je hoort, van het vastzetten van de leien. Incidenteel is er soldeerwerk, maar dat wordt dan in de ochtend gedaan, zodat de mannen de hele middag in de gaten houden of er geen brand ontstaat”, stelt ze gerust.

Maar een sprinklerinstallatie wordt niet aangebracht. „Dat kan helemaal niet. We hebben een houten tongewelf (een plafond met schilderingen, red). Daar kan je geen sprinklers en leidingen op aanbrengen. Uiteraard hebben we wel alarmeringssystemen.”

Meer nieuws uit Metropool

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.