Ultrageluid geeft hooguit indicatie van botdichtheid

Een hielbotscanner van

Een hielbotscanner van

Wilfred Simons
Leiden

Het paramedische bedrijf OsteoControl uit Gouda biedt Leidenaars volgende week woensdag de gelegenheid om hun botdichtheid te laten meten met behulp van ultrageluid. Na een aankondiging, die afgelopen woensdag in deze krant stond, reageerde een lezer, die stelt dat zo’n scan ’onwetenschappelijk en niet-reproduceerbaar’ is. Natuurkundig therapeut Els Droogers claimt dat zij op basis van een vragenlijst en een apparaat dat het hielbot scant, in staat is om een ’zuivere en betrouwbare indicatie over de botdichtheid’ te geven en ’de mogelijke kans op botfracturen te bepalen’. Wie heeft hier gelijk?

Botontkalking, ook osteoporose genoemd, is een ’stille epidemie’, zegt directeur Angelique van Dam van de Osteoporose Patiënten Vereniging in Alkmaar. Nederlanders zijn geneigd om hun botten als een gegeven te beschouwen, als organen die van nature sterk zijn. ,,Paleontologen graven ze na miljoenen jaren nog intact op, is vaak de gedachte. Hoe kunnen ze dan kwetsbaar zijn?’’ In Nederland hebben volgens het RIVM echter zo’n 800.000 mensen osteoporose. Door vergrijzing, maar ook door de trend dat kinderen minder buiten spelen, verwacht het RIVM dat het aantal patiënten tot 2030 met een derde zal groeien.

Instorten

Volgens Van Dam zouden vooral vrouwen tussen de 30 en 50 jaar zich moeten realiseren dat ze aandacht moeten geven aan hun botten ’als ze zien hoe hun moeders krimpen’. Ze gaan kromlopen doordat hun rugwervels inzakken, ze breken een pols of een heup. Ze moeten met een rollator lopen en hebben vaak veel pijn. Is dat hun voorland? Zo ja - kunnen ze iets doen om te voorkomen dat ook zij heup- en polsfracturen of ingezakte rugwervels krijgen?

Alleen een botdichtheidsmeting met een DEXA-scanner geldt als honderd procent betrouwbaar. Die scanner werkt met röntgenstralen, die door het bot heen gaan en die specifiek het dijbeen, het bekken en de wervelkolom in beeld brengen. Huisartsen doen zulke metingen niet zelf, maar verwijzen standaard door. Vrijwel alle afdelingen radiologie in Nederlandse ziekenhuizen hebben zo’n DEXA-scanner.

Voor de bepaling van de kwaliteit van het bot bestaan twee door de World Health Organization vastgestelde ’scores’. De zogeheten T-score is een maat is voor botdichtheid. Daarnaast is er een Z-score. Hierbij wordt de botdichtheid vergeleken met een grote database van ’normale leeftijdsgenoten’. Zowel OsteoControl als de reguliere (huis)artsen werken met deze scores.

Een scanner die werkt met ultrageluid kan de botdichtheid niet zo accuraat meten als een DEXA-scanner. Anders dan röntgenstralen gaat ultrageluid niet door het bot heen. In de medische database PUBMED vonden we twee artikelen van de toonaangevende medische tijdschriften Journal of Orthopaedic Trauma (2010) en Osteoporosis International (2015). Hieruit blijkt dat de nieuwste scanapparaten met ultrageluid daarvoor corrigeren, en op z’n minst in staat zijn om ’een indicatie’ van botdichtheid te geven. Ze zijn geen kwakzalverij, maar bieden ook weinig duidelijkheid.

Een scan met ultrageluid geeft dus hooguit een richting aan. Het lijkt raadzaam om, als de scanner een lage T-waarde van -1,0 of lager aangeeft, zo snel mogelijk een DEXA-scan te laten maken. Maar een waarde hóger dan -1,0, betekent niet óók dat er niets aan de hand is. Wie een goede indicatie wil hebben van zijn of haar botdichtheid, doet er verstandig aan om een vragenlijst in te vullen die te vinden is op de website van de Osteoporose Patiënten Vereniging.

Meer nieuws uit Leiden

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.