De drakentanden in Katwijk krijgen 4,5 sterren op Google Maps

© Foto Ruurd Kok

Ruurd Kok
Katwijk

Het is in de omgeving van Leiden het enige overblijfsel uit de oorlog met een aanduiding op Google Maps, inclusief beoordelingen. De tankmuur in het Panbos bij Katwijk heeft een waardering van vier en een halve ster – van vijf – op basis van 67 beoordelingen. ’Stuk geschiedenis dat je nog kunt aanraken of bewandelen’, aldus een recente reactie. Iemand anders laat weten: ’Hier kwam ik vroeger al lekker klimmen op de muur en eroverheen lopen. Nu met mijn zoon.’

De muur is onderdeel van de Atlantikwall, de Duitse verdedigingslinie die een geallieerde invasie op de kusten van West-Europa moest tegenhouden. Ook de muur zelf wordt wel als zodanig aangeduid. Daarmee lijkt de Duitse oorlogspropaganda nog steeds door te werken; de Atlantikwall als ondoordringbare betonnen muur langs de westkust van Europa. Het was echter geen aaneengesloten muur. Langs grote delen van de kust bestond de verdediging slechts uit veldversterkingen, zoals loopgraven en mitrailleurnesten. Betonnen verdedigingswerken werden alleen gebouwd op strategisch belangrijk plekken, zoals Katwijk en omgeving.

Hier lag de Rijnmonding met pal erachter vliegveld Valkenburg. Bovendien vormde de duinenrij tussen Katwijk en Noordwijk slechts een smalle hindernis bij een invasie. Daarom bouwde de bezetter hier een groot aantal verdedigingswerken, die samen werden aangeduid als de Stützpunktgruppe Katwijk. Als bescherming tegen aanvallen over land werd het zogenaamde Landfront aangelegd. Deze circa 21 kilometer lange linie omsloot niet alleen Katwijk en Noordwijk, maar ook Valkenburg. De tankmuur in het Panbos is onderdeel van het zuidelijke Landfront en ’wordt gezien als één van de mooiste van Europa’, volgens de website www.tracesofwar.nl.

Op een zonovergoten donderdagmiddag volg ik vanaf de ingang de bordjes ’tankwal’, wat een verbastering lijkt van tankmuur en Atlantikwall. In het kwartiertje wandelen kom ik niemand tegen, tot vlak bij de muur waar een vader met drie kinderen aan het voetballen is.

Even later haalt een van de jongetjes mij in, net als ik tussen de rijen betonnen versperringsblokken loop die vanwege hun vorm drakentanden worden genoemd. Hij probeert via een drakentand op de muur te klimmen. Marcel uit Leiden komt hier vaker met zijn kinderen van 6,5 en bijna 3. De muur is voor hen een van de attracties. Even later wandelen ze over de brede, hobbelige bovenkant van de betonmuur, Marcel met z’n dochtertje aan de hand.

Die golvende bovenzijde zou volgens de verhalen zijn aangebracht om te voorkomen dat Duitse militairen die moesten wachtlopen dat fietsend over de muur zouden doen. In werkelijkheid dienden de hobbels als camouflage, om de hindernis minder te laten opvallen in het duinlandschap. In die opzet zijn de bouwers echter niet geslaagd: op geallieerde luchtfoto’s is de muur duidelijk herkenbaar als een door de duinen zigzaggende lijn. Op een foto van 10 september 1944 wordt die lijn nog eens geaccentueerd doordat de laagstaande najaarszon er een brede schaduw langs werpt.

Die luchtfoto laat ook zien dat de tankmuur achter de duinen verder liep en bij de weg naar Wassenaar - de huidige N441 - aansloot op de tankgracht die vliegveld Valkenburg aan de zuidwestzijde omsloot. Zelfs de rijen drakentanden zijn herkenbaar, als kleine kartelrandjes. Ze liggen aan de duinrand, precies op de plek waar de tankmuur stopt bij een hoog duin. Schaduwen op de luchtfoto verraden dat hier een stelling is aangelegd, omgeven door een loopgraaf met mitrailleurnesten op de hoeken.

Die duintop ligt er nog steeds. Je loopt erlangs op weg naar de tankmuur, vlak voor de drakentanden. Wie goed kijkt, ontdekt dat de loopgraven nog steeds als greppels herkenbaar zijn in het terrein. Ik moet denken aan de film die ik zag in het Katwijks Museum, met de tekst ’Van de Atlantikwall rest alleen deze muur in de duinen tussen Katwijk en Wassenaar’. Niets is minder waar.

Met dank aan Ed Woertman (Voorschoten) en Nick Warmerdam (Utrecht); de anekdote over de fietsende militairen is ontleend aan ‘De Atlantikwall, Omstreden Erfgoed’ van Maarten Peter uit 2005; luchtfoto’s zijn geraadpleegd via http://library.wur.nl/WebQuery/geoportal/raf.

Mocht u informatie hebben over oorlogssporen in Leiden en omgeving of over plekken met een bijzonder oorlogsverhaal, laat het ons weten via stadsredactie@leidschdagblad.nl.

Meer nieuws uit Leiden

Net Binnen

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.