Premium

Wolkers-archief overgedragen aan Leidse universiteit: jeugdtekeningen en glasscherven

Wolkers-archief overgedragen aan Leidse universiteit: jeugdtekeningen en glasscherven
Zelfportret van Jan Wolkers uit 1944.
© Foto Hielco Kuipers
Leiden

Vijftien meter archiefmateriaal is een paar maanden geleden van Texel naar Leiden verhuisd. Daarmee is de artistieke nalatenschap van Jan Wolkers veiliggesteld. Weduwe Karina Wolkers komt vanmiddag naar Leiden om de archieven officieel over te dragen aan de Universiteitsbibliotheek Leiden en Museum De Lakenhal.

Mart van Duijn en Jef Schaeps zijn de twee mannen achter de verhuizing. Bij de universiteitsbibliotheek zijn ze respectievelijk conservator westerse handschriften en conservator tekeningen en prenten. ,,Jan Wolkers was schrijver, schilder en beeldhouwer. Het gaat niet alleen om zijn literaire nalatenschap, maar ook om zijn beeldende werk’’, verklaren ze hun beider betrokkenheid en die van Museum De Lakenhal.

Dat het archief van Wolkers in Leiden terechtkomt, mag geen verrassing heten. Bij leven had Jan Wolkers (1925-2007) al diverse keren laten weten dat alles naar Leiden moest. ,,Ik denk dat hij Leiden als zijn thuisbasis beschouwde’’, zegt Jef Schaeps. ,,Hij groeide weliswaar op in Oegstgeest, maar in Leiden bezocht hij de musea en kreeg hij zijn opleiding bij Ars Aemula Naturae. De stad komt ook in veel van zijn romans voor. Het is dus niet zo gek dat hij de wens uitte om alles bij elkaar te houden in Leiden.’’

Wolkers-archief overgedragen aan Leidse universiteit: jeugdtekeningen en glasscherven
© Foto Hielco Kuipers

Van Duijn en Schaeps togen een aantal keren naar Texel om Huize Pomona uit te pluizen. Ze schatten dat ze zo’n dertig kasten in het huis hebben doorzocht. ,,Onno Blom noemt al die volgestouwde kasten in zijn Wolkers-biografie een veelkoppig monster, waarmee hij in gevecht moest. Hij heeft alles geraadpleegd wat hij nodig had voor zijn biografie, maar alles verder intact gelaten. Wij hebben kast voor kast afgewerkt, doos voor doos, map voor map.’’

Verhuisbedrijf

Uiteindelijk heeft een verhuisbedrijf op 15 februari alle dozen en mappen in één keer van Texel naar Leiden vervoerd. Zeventig archiefdozen, tien platte dozen en tien mappen met tekeningen. ,,Er is niet veel archiefmateriaal in Huize Pomono achtergebleven’’, zegt Mart van Duijn. ,,Ik denk dat we negentig procent hebben meegenomen.’’

Zijn collega Jef Schaeps constateert dat Karina Wolkers nog wel de nodige tekeningen heeft gehouden. ,,Met name die van recente datum. Zij kan er wellicht nog geen afstand van doen of wil ze nog verkopen. Jan Wolkers heeft tot 1960 veel getekend. Daarna legde hij zich vooral toe op het schrijven. Pas aan het einde van zijn leven toen schrijven en schilderen niet meer ging, pakte hij weer papier om te tekenen of te aquarelleren.’’

Wolkers-archief overgedragen aan Leidse universiteit: jeugdtekeningen en glasscherven
De glasscherven en het schadeformulier.
© Foto Hielco Kuipers

Schaeps toont een paar mappen met tekeningen van Wolkers. Er zitten heel veel zelfportretten bij, maar ook tafereeltjes bij Kasteel Oud-Poelgeest en tekeningen van zijn nog jonge kinderen. Het zijn in totaal zo’n 220 tekeningen. Een selectie hiervan wordt in het najaar tentoongesteld in de galerie van het LUMC.

Omvangrijk

De klus, die Mart van Duijn als conservator westerse handschriften moet klaren, is omvangrijker. Hij mag zeventig dozen met literaire en persoonlijke documenten doorwerken. ,,Er gaat de komende tijd onder mijn leiding een aantal mensen mee aan de slag. We hebben beloofd aan de fondsen, die financieel hebben bijgedragen aan de verwerving van deze nalatenschap, dat het archief nog dit jaar ontsloten is voor bezoekers. Dit betekent dat de documenten via de digitale catalogus opvraagbaar moeten zijn voor studenten en onderzoekers.’’

Elk stuk moet worden bekeken, beschreven, ingedeeld in een categorie en opgeborgen. Van Duijn: ,,Met name bij de typoscripten is dat veel werk. Van elke roman bestaan heel veel versies en kladversies. We komen ook typoscripten tegen van verhalen die nog niet geïdentificeerd zijn, die ook biograaf Onno Blom niet kent.’’

Auto-ongeluk

Het persoonlijke en het literaire archief van Wolkers zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Niet gek als je bedenkt dat persoonlijke gebeurtenissen uit zijn leven ook vaak een rol in zijn boeken spelen. Van Duijn trekt een envelop uit een archiefdoos. ,,Kijk, ik heb hier een doosje met glasscherven. Die heeft Wolkers bewaard nadat Karina en hij een ongeluk met hun Citroën hebben gehad. Zelfs het schadeformulier van deze aanrijding heeft hij bewaard. Ieder ander zou dit hebben weggegooid, maar omdat hij dit ongeval beschrijft in zijn roman ’De doodshoofdvlinder’ heeft het ook literaire betekenis.’’

Wolkers bewaarde veel, dat is duidelijk. ,,Het archief van Frans Kellendonk meet twee meter, dat van Jan Wolkers vijftien meter. Dat zegt genoeg’’, aldus Jef Schaeps. ,,Maar daarbij moet ik wel aantekenen dat Kellendonk minder oud werd. Wolkers gooide volgens mij zelden iets weg. Het waren voor hem ook vaak werkdocumenten, waar hij bij het schrijven op terug kon grijpen.’’

Waanzinnig

,,Jan Wolkers was archivaris van zijn eigen leven’’, constateren de twee conservatoren. ,,En daar zijn wij hem dankbaar voor.’’

Karina Wolkers en de zonen Tom en Bob komen vanmiddag naar de universiteitsbibliotheek aan de Witte Singel voor de officiële overdracht van de artistieke nalatenschap. Zij nemen ook een kijkje in het archief.

Vanmiddag wordt ook het programma onthuld van de Waanzinnig Wolkers Week in september. Van maandag 23 tot en met zaterdag 28 september wordt er in Leiden aandacht gevraagd voor het werk van Jan Wolkers. Er zijn exposities in de universiteitsbibliotheek en de galerie van het LUMC. Ook worden er evenementen georganiseerd in Museum De Lakenhal en de Hortus botanicus. Daarnaast staan er stadswandelingen op het programma en wordt er aangehaakt bij de Kunstroute Leiden en de Nacht van Ontdekkingen.

Meer nieuws uit Leiden

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.