Project L: De strijd om meer sociale huurhuizen

Project L: De strijd om meer sociale huurhuizen
,,Als je daar de rijtjes flats verandert in blokken, met een mooie binnentuin, kun je nog veel bijbouwen. Het hoeft niet heel hoog te zijn, ik heb me door architecten laten vertellen dat vanaf zes hoog mensen het contact met de buurt gevoelsmatig verliezen.’’
© Foto Hielco Kuipers

Voor een sociale huurwoning moet je in Leiden gemiddeld 6,9 jaar ingschreven staan. Als het aan de woningbouwcorporaties ligt, wordt er daarom flink bijgebouwd. Wat ook zou helpen: meer huizen voor wie net iets meer kan betalen.

Een benedenwoning aan de Formosastraat in Leiden-Noord. Met voor- en achtertuin, een woonkamer van 27 vierkante meter en energielabel B. Voor 481 euro per maand. Het is niet zo gek dat er honderden geïnteresseerden zijn als een dergelijk huis vrijkomt. Vrijdag stond de teller op 365 reacties, en wie wil kan nog tot maandagochtend vroeg in de rij aansluiten.

Waarschijnlijk gaat een huis als dit uiteindelijk naar iemand die al vele jaren ingeschreven staat. Volgens een recent rapport van Holland Rijnland, dat bestaat uit Leiden en twaalf gemeenten eromheen, zijn 24.000 mensen in dat gebied actief op zoek naar een sociale huurwoning. Gemiddeld hebben degenen die een woning in Leiden krijgen toegewezen, daar 6,9 jaar voor ingeschreven gestaan.

Hoe lang iemand moet wachten, hangt mede af van wat voor woning hij zoekt. Aan bijvoorbeeld de wat ruimere huizen is een relatief kleiner tekort. Christoffel Klap, directeur van woningcorporatie Ons Doel: „Mensen die zeggen dat we in Leiden nog eengezinswoningen moeten bouwen, die snappen het niet. Ten eerste omdat we daarvoor de ruimte niet hebben, maar ook omdat er steeds meer kleine huishoudens zijn. Wij voegen daarom vooral twee- en driekamerwoningen toe.” Twee derde van de corporatiehuurders, en van de nieuwe aanwas ruim 80 procent, is inmiddels één- of tweepersoonshuishoudens.

Wachten

Klap ziet dat vooral starters het in Leiden moeilijk hebben. „Die moeten vaak wachten tot ze 30 zijn.” Al voegt hij eraan toe dat het in zijn woonplaats Amsterdam nog veel erger is. „Daar heb je als jongere echt geen kans. Het enige dat je er kunt doen, is samen iets huren en veel te veel betalen. Dat is het rauwe kapitalisme van de woningmarkt.”

Zijn collega Gerda van den Berg van De Sleutels noemt ook de starters als groep die het op de Leidse woningmarkt het moeilijkst heeft. Al past daar een relativering. „Na vijf jaar maak je al wel kans op de wat minder gewilde woningen. Dus wie zich op zijn achttiende inschrijft, heeft op zijn 23ste misschien een klein, gehorig huisje, maar dan heb je een paar jaar later kans op iets beters.” Ook ouderen raadt ze aan de wachttijd gewoon in te calculeren en zich ruim op tijd in te schrijven. Wie op zijn 70ste naar een seniorenwoning wil, moet zich op zijn 65ste aanmelden.

Manifest

Niets aan de hand dus, als je maar op tijd in actie komt? Nee, er is wel degelijk een tekort in Leiden, en elke wachtlijst verdient het om bestreden te worden, haasten de corporaties zich te zeggen. Ze willen dan ook dolgraag bouwen, zo schreven ze twee jaar geleden al in een gezamenlijk Leids woonmanifest. Ons Doel heeft als ambitie om zijn bezit tot 2020 met tweehonderd woningen uit te breiden, Portaal wil groeien, De Sleutels wil er zelfs een kleine drieduizend huizen bij. Van den Berg steekt daarom bij vrijwel elke bouwlocatie die de gemeente te vergeven heeft haar vinger op, zegt ze. Maar al te vaak wordt die genegeerd. Dan gaat een particuliere ontwikkelaar er met de buit vandoor, met een hogere opbrengst voor de gemeente tot gevolg, maar soms met minder oog voor de huurders met een krappe beurs. Die laatsten blijven aangewezen op de corporaties, net als overigens de statushouders en de zogeheten bijzondere doelgroepen, zoals mensen die vanuit een ggz-instelling zelfstandig gaan wonen.

Duwo

En dan is er nog Duwo. Dat krijgt geregeld de kans om te bouwen, omdat de roep om studentenwoningen in de stad enorm is. En studenten, dat snapt iedereen, kun je niet eerst jaren op een wachtlijst zetten. „Toch zou ik het wel goed vinden”, zegt Van den Berg „als de gemeente zou zeggen: woningzoekenden staan nu te lang op een wachtlijst. We vinden drie jaar acceptabel, en tot we dat bereikt hebben, gaan we dus corporaties laten bouwen.”

Ook van Klap hoeft de wachttijd niet naar nul. „Een tijdje wachten is normaal”, zegt hij. Wie denkt dat het in Leiden zo beroerd is, in Amsterdam (16 jaar) en Utrecht (10 jaar) is de situatie nog veel uitzichtlozer. Bovendien: de enige gebieden in Nederland zonder wachttijd zijn de krimpgebieden, waar dus huizen leeg staan, in afwachting van een bewoner. Die kant gaat Leiden niet op. Dus pleit ook hij voor bouwen, maar dan vooral: kleiner bouwen. Daar zijn volgens hem genoeg redenen voor: de beperkte ruimte in de stad, de toename van het aantal kleine huishoudens, maar bijvoorbeeld ook de trend van spullen delen en ontspullen. „Op de Sumatrastraat gaan wij tien eenkamerwoningen bouwen. Met daarnaast een collectieve ruimte, waarvan we aan de bewoners gaan vragen van welke invulling zij gelukkig worden.” Dat kan dus een logeerkamer worden, het kan ook betekenen dat het een ruimte wordt voor spullen. Klap: „De stofzuiger staat thuis natuurlijk altijd in de weg.”

Project L: De strijd om meer sociale huurhuizen
Project L.

Nieuwe woonvormen, zoals de verplaatsbare woningen die inmiddels op drie plekken in de stad staan, verder verdichten, kleine appartementen voor de stedeling: Klap ziet het allemaal als prima bijdragen aan een verzachting van de woningnood in Leiden. „Ik vind niet dat we overvolle steden hebben. Leiden heet de dichtst bebouwde stad van Nederland te zijn, maar dat komt alleen door de toevallige omstandigheid dat de gemeentegrens hier dicht om de bebouwde stad heen loopt. In Zuid-West zijn bijvoorbeeld best plekken met veel groen, waar dat groen weinig kwaliteit heeft. Als je daar de rijtjes flats verandert in blokken, met een mooie binnentuin, kun je nog veel bijbouwen. Het hoeft niet heel hoog te zijn, ik heb me door architecten laten vertellen dat vanaf zes hoog mensen het contact met de buurt gevoelsmatig verliezen.”

Middeninkomens

Een misschien wel groter probleem dan degenen met lage inkomens, hebben de woningzoekers daar net iets boven. Makelaars, corporaties, ambtenaren: eensgezind wijzen ze op de lagere middeninkomens. Want net als in andere steden is hier in Leiden in de categorie van 720 tot 1000 euro weinig verkrijgbaar, en vastgoedbeleggers bouwen vooral appartementen boven de 1000 euro.

Er gaapt, met andere woorden, een gat tussen sociale huur en particuliere huur. Want zelfs als je iets onder de 1000 euro kunt vinden, moet je het ook nog kunnen betalen. Klap wijst op huishoudens die 40.000 euro bruto verdienen. „Dat is te veel om in aanmerking te komen voor sociale huur, maar ga van zo’n inkomen maar eens 800 euro kale huur betalen. Dat is een flinke opgave.”

Het bijbouwen van goedkope woningen is dus de enige manier om de nood te lenigen, vinden de drie. Ook de gemeente Leiden erkent het probleem waar de corporaties voor staan. In een rapportage van deze week staat dat het tekort aan sociale huurhuizen aan het krimpen is, maar dat het momenteel even niet de corporaties zijn die veel bouwen. Het zijn particuliere ontwikkelaars van grote bouwplannen aan de Willem de Zwijger- en de Turkooislaan, met wie de gemeente afspraken heeft kunnen maken over flinke aantallen betaalbare woningen. Maar of dat uiteindelijk genoeg is? In diezelfde rapportage wordt gemeld dat het tekort vanaf 2023 alweer dreigt op te lopen.

Corporaties

Portaal

Bezit: 7.555 woningen in Leiden

Ambitie: Groeien en vernieuwen

Zorg: ,,Wij kunnen niet groeien en vernieuwen als woningen onder de 720 euro alleen door de markt worden gebouwd. Marktpartijen nemen geen aandeel in het huisvesten van urgenten en bijzondere doelgroepen, waardoor de concentratie daarvan in corporatiebezit hoog wordt. De leefbaarheid in de buurten komt onder druk te staan als het niet mogelijk meer is sociale huurwoningen over de stad te spreiden. Als we niet kunnen vernieuwen, lukt het ook niet om te verduurzamen.”

Ons Doel

Bezit: 2.530 woningen in Leiden

Ambitie: 200 woningen erbij in 2020

Zorg: „Je moet rekening houden met de vergrijzing die steeds verder gaat. Laten we bouwen voor een mix van generaties: zorgen dat voorzieningen kloppen en dat mensen op elkaar letten. Dat zou je in elke wijk willen, ook in het Stationsgebied.”

De Sleutels

Bezit: 7.188 woningen in Leiden

Ambitie: Groeien naar tienduizend huizen

Zorg: „Iedere wijk moet voor alle Leidenaars zijn. Voor de binding op de lange termijn is dat essentieel.”

Duwo

Is er voor studenten. Het heeft in Leiden 7582 kamers en studio’s. Dat aantal is vooral dankzij ontwikkelingen in de Lammenschansdriehoek nog flink aan het stijgen. Toch is er volgens Duwo nog zeker een tekort van 1200 stuks.

Stichting Huisvesting Werkende Jongeren (SHWJ).

Je moet bij inschrijving tussen de 18 en 27 jaar zijn – en studenten kunnen zich pas inschrijven als hun afstuderen in zicht is. SHWJ heeft ongeveer 800 woningen in Leiden, verdeeld over het centrum, de Mors en de Merenwijk. De wachttijd is, afhankelijk van je precieze woonwens, rond de twee jaar.

Rectificatie

In het verhaal over de Leidse bouwplannen is stedenbouwkundige Remko Slavenburg verkeerd geciteerd. Het aandeel sociale woningbouw in de huidige Leidse bouwplannen is niet 20 procent, maar ruim 20 procent. In de online tekst is het uiteraard aangepast.

Project L

In Project L doen de Leidse journalisten Liza Janson, Marijn Kramp, Job de Kruiff en Nienke Ledegang onderzoek naar de groeiende populariteit van Leiden als stad om te wonen. Deze serie is tot stand gekomen met steun van het Leids Mediafonds. In de volgende aflevering van de serie Project L opent Leiden de poort voor expats.

Opmerkingen of tips? Mail dan naar projectl2019@gmail.com

Meer nieuws uit Leiden

Keuze van de redactie