Project L: Leiden, stad van expats

Project L: Leiden, stad van expats
Expats Federico Pettazzi en Elena Bianchi wonen met hun twee kinderen in de Rijndijkstraat. ,,Deze straat is heel gemêleerd. Er wonen drie Italiaanse gezinnen, mensen uit Spanje, Frankrijk, Peru, Engeland, Zuid-Afrika, maar gelukkig ook gewone Leidenaars.’’
© Foto Taco van der Eb
Leiden

Leiden zet de deuren wagenwijd open voor expats. Nu al wonen rond de 5000 van hen inclusief hun familie in de Leidse regio en dat aantal zal de komende jaren nog flink toenemen.

Bijvoorbeeld op en rond het Bio Science Park, waar veel buitenlanders werken, stijgt het aantal banen de komende tien jaar naar verwachting van 19.000 naar 28.000.

„De internationalisering van de stad gaat razendsnel”, concludeert Aart van Bochove van sociologisch adviesbureau Blaauwberg. Het bureau doet momenteel onderzoek naar de internationalisering van Leiden. De uitkomsten verschijnen binnenkort, maar Van Bochove kan wel al concluderen dat het aantal expats flink is gestegen.

Volgens Corine van der Ceelen, manager van het Expat Centre Leiden, is de komst van buitenlandse kenniswerkers naar Leiden ’broodnodig’. „De internationale bedrijven en de universiteit zijn voortdurend op zoek naar hoogopgeleide werknemers.”

Verhuurmakelaar Peter van der Tweel van Tweelwonen: „De wereld wordt steeds kleiner, internationale bedrijven vestigen zich hier, het fiscale leefklimaat heeft aantrekkingskracht en alles is goed geregeld hier. Al die puzzelstukjes zijn in elkaar gevallen, waardoor je in Leiden volop internationalisering ziet.”

Het aantal inwoners in Leiden met een buitenlandse nationaliteit is tussen 1997 en 2017 met 72 procent gestegen. Een steeds groter aantal van hen zijn expats en hun familie.

Versnelling

Breestraat. Next stop: historical city centre, city hall, Saint Peter’s church. Niemand in de bus kijkt meer vreemd op als een vrouwelijke stem in het Engels de volgende halte aankondigt. De internationalisering van Leiden is de laatste jaren in een versnelling gekomen. Veel nieuwe Leidenaars zijn expats en hun familie.

Volgens het Expat Centre Leiden groeit het aantal expats met gemiddeld acht procent per jaar. Veel van hen komen naar Leiden voor een baan op het Bio Science Park, waar vooral internationale bedrijven zijn gevestigd in de biomedische- en farmaceutische sector. Het aantal banen hier neemt bijna exponentieel toe. Alleen al in 2018 vestigden zich er 21 nieuwe bedrijven. Op en rond het park werken nu al 19.000 mensen, en over tien jaar mogelijk 28.000.

Voertaal Engels

Brigitta Witte is labmanager bij Charles River op het Bio Science Park. Het bedrijf, met Amerika als thuisbasis, heeft hier zo’n honderd medewerkers. „Ik denk dat inmiddels meer dan een derde van hen niet uit Nederland komt. We hebben vooral veel Portugezen en Italianen in dienst, maar ook werknemers uit Engeland, Ierland, Frankrijk en Litouwen. Laat ik het zo zeggen: de voertaal is hier Engels.”

Gevraagd naar de aantrekkingskracht van het Leidse Bio Science Park op buitenlandse kenniswerkers, zegt Witte: „Leiden is voor mensen met een biomedische opleiding een heel interessante plek om te werken. We staan overal ter wereld goed bekend, het Bio Science Park is een hub, een plek waar werkenden uit dezelfde sector elkaar vinden. Daar gebeurt het. Logisch dus dat al die bedrijven veel talentvol personeel uit het buitenland trekken.”

Maar het Bio Science Park is niet de enige plek in de Leidse regio waar buitenlanders een baan vinden. Esa Estec in Noordwijk trekt al meer dan vijftig jaar kenniswerkers van over de hele wereld. Momenteel werken er zo’n 1300 mensen in vaste dienst, van wie 95 procent expat is. 319 werknemers wonen in Leiden, vertelt HR business partner Stephane Veillat. Daarnaast werken er ongeveer 700 gedetacheerden, van wie meer dan de helft expat is.

Van Rome naar Leiden

Een van de Leidenaars die voor Esa Estec naar Nederland kwamen, is Federico Pettazzi (39). De in Rome afgestudeerde ingenieur woont sinds 2008 met zijn vrouw Elena Bianchi (40) en kinderen in Nederland. „Na mijn afstuderen stuurde ik een hele reeks sollicitatiebrieven naar Italiaanse bedrijven, maar ik kreeg niet eens antwoord. Toen ik via een vriend hoorde dat er bij Estec vacatures waren, stuurde ik mijn cv op en werd meteen contact met me opgenomen. Dat geeft al een beetje het verschil tussen Italië en Nederland aan.”

Het jonge stel kwam terecht in Leiden. „In een huurwoning van vijftig vierkante meter aan de Hogewoerd.” Al snel was het stel naar eigen zeggen ’superontzettend blij’ in Leiden. „Het is een hele fijne stad om te wonen. De levensstijl hier spreekt ons aan, en de grootte van de stad is perfect.” Wat hielp was dat Elena na tien maanden een baan vond bij de culturele instelling Europa Nostra in Den Haag. Toen ze in verwachting raakte, werd hun appartement te klein en besloten ze een huis te kopen. Ze vonden een woning in de Rijndijkstraat.

Pettazzi, die inmiddels voor TNO werkt, en Bianchi hadden geluk, ze kochten net voordat de gekte op de huizenmarkt uitbrak. Maar voor wie nu naar Leiden komt om te werken en hier logischerwijs ook wil wonen, is de opgave veel groter. „Woonruimte wordt steeds meer een probleem”, merkt Corine van der Ceelen van Expat Centre Leiden, dat expats ook op de woningmarkt een beetje wegwijs probeert te maken.

Veel woningzoekende expats komen terecht bij bijvoorbeeld verhuurmakelaar Peter van der Tweel of aankoopmakelaar Lindy Nikken van Lindy Nikken Real Estate. Beide zijn met hun bedrijf gespecialiseerd in expats en actief op de Leidse woningmarkt. Zo’n 80 tot 90 procent van de 400 woningen die Tweelwonen in Leiden verhuurt, is voor expats. Lindy Nikken heeft zich volledig in expats gespecialiseerd. „Ik ben dertien jaar geleden in die niche gedoken. Het was onmiddellijk een succes. Inmiddels werken we met zijn drieën en moet er eigenlijk iemand bij.” „Ze komen nu volop”, merkt Van der Tweel. „We komen woningen tekort. Er is op dit moment meer vraag dan aanbod.” Van der Tweel probeert de druk op de Leidse huurmarkt wat te verlichten door expats die hier kortere tijd blijven onder te brengen in getransformeerde kantoorgebouwen aan de Verbeekstraat en de Willem de Zwijgerlaan.

Ook Nikken loopt tegen grenzen aan. „Vroeger kocht ik in het centrum, maar dat is niet meer te betalen. Momenteel koop ik veel aan in de Stevenshof.” In de Stevenshof krijg je volgens haar nog waar voor je geld en daarnaast is het dicht bij internationale scholen in Voorschoten en Wassenaar. „Vooral die value for money is voor mijn klanten vreselijk belangrijk. Als ik aan expats verkoop, weten ze vaak nog niet of ze drie of tien jaar blijven, dus ze moeten iets kopen dat altijd goed door te verkopen is. We spelen op safe.”

Open armen voor de expats

Leiden verandert door de komst van het stijgende aantal internationals en expats. Om dat te ervaren hoef je maar op een terras te gaan zitten of over de markt te lopen. Overal klinken andere talen dan het Leids. In bijna elke schoolklas zitten wel kinderen die thuis geen Nederlands spreken. En er worden steeds meer activiteiten voor internationals georganiseerd, zoals een Italiaanse voorleesochtend in de bibliotheek. „Persoonlijk denk ik dat je in Leiden geen klassieke citymarketing meer nodig hebt met jaarlijks zoveel nieuwkomers”, zegt Aart van Bochove van sociologisch adviesbureau Blaauwberg, dat onderzoek doet naar de internationalisering van Leiden. „Het is tijd om werk te maken van verwelkoming en burgerschap in deze hop on hop off-stad.”

Het grote aantal buitenlanders in de stad is iets wat Leiden van oudsher al in zich heeft, benadrukt Van Bochove. „In 1650 was de bevolking van Leiden voor meer dan zeventig procent van buitenlandse origine. De vraag is hoelang je buitenlander blijft. De migratie van 1650 is nog herkenbaar aan voorheen Franse namen, die tegenwoordig als oer-Leids gelden: Labrujère, Sierat, Heruer. Dat gaat nu natuurlijk ook gebeuren.”

De gemeente speelt ook steeds meer in op de toestroom van buitenlanders. Zo zijn er vergevorderde plannen voor een internationale basisschool in Leiden of Oegstgeest, die zou in januari of september 2020 haar deuren moeten openen. En in het Expat Centre Leiden worden expats met open armen ontvangen. Ze worden geholpen met het aanvragen van een Burgerservicenummer en worden wegwijs gemaakt in de Nederlandse cultuur en regelgeving.

Volgens wethouder Paul Dirkse (kennis/onderwijs) is het allemaal niet meer dan logisch dat Leiden hierop inzet. „Leiden is van oudsher een smeltkroes van ideeën, waarden en culturen; een bolwerk van vrijheid. Mensen uit alle windstreken komen hier om kennis te vergaren en te delen, om hun talenten verder te ontwikkelen. Of het nu gaat om studenten, promovendi of werknemers, deze internationale kennisstad verwelkomt hen graag. Zij dragen positief bij aan de welvaart en het welzijn in de stad.”

Als Scholenkoepels PROOLeiden en OPOO eenmaal een basisschool in Leiden of Oegstgeest hebben geopend, wordt Leiden nog aantrekkelijker voor expats om zich te vestigen. „Het ontbreken van een internationale basisschool in Leiden is de reden waarom nu veel van onze werknemers in Den Haag en Wassenaar wonen, want daar zijn wel internationale scholen. Als je in Leiden hetzelfde aanbod zou hebben als in Den Haag, zou Leiden als woonplaats aantrekkelijker zijn”, zegt Caroline Scheffer van personeelszaken van Estec. Van der Ceelen en de makelaars beamen dat. „Als een gezinnetje een plek kiest om te wonen, dan kijken ze in eerste instantie naar een school”, zegt Van der Tweel. Nikken legt uit: „De ’aanhang’ van een expat is misschien wel net zo belangrijk als de expat zelf. Een succesvolle tijd in het buitenland lukt alleen als iedereen het goed heeft.”

Als het aan het Expat Centre ligt, zet de internationalisering de komende jaren flink door. Zo lobbyt het er op de eigen website lustig op los bij medewerkers van de European Medicines Agency, dat van Londen naar Amsterdam verhuist. Met ’better choose Leiden’ probeert het Expat Centre hen te verleiden om zich in Leiden te vestigen.

Ook Van der Tweel houdt rekening met een blijvende groei. „De internationalisering is onomkeerbaar. Die zal alleen maar meer worden.” Of dat erg is? „Het geeft een ’boost’ aan de lokale economie. Ja, dan krijg je internationalisering, maar daar is op zich niks mis mee. Het zal niet zo zijn dat we straks opeens allemaal Engels praten met een Leidse ’r’.”

Wat is een expat?

Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) zijn expats hoogopgeleide mensen die in het buitenland geboren en getogen zijn en voor een internationaal bedrijf tijdelijk elders werken.

Daar wordt vaak aan toegevoegd dat ze minimaal een bepaald salaris moeten verdienen. Ze onderscheiden zich daarmee van arbeidsmigranten die bijvoorbeeld in de bouw of tuinbouw werken. In Leiden komen deze expats vooral uit Engeland, Duitsland, Italië, Polen, China en Amerika. Leiden heeft relatief zelfs de grootste Italiaanse gemeenschap van Nederland. Ze wonen meestal in een huurhuis en ze werken bij internationale bedrijven of aan de universiteit.

Over de term expat bestaat veel verwarring, zegt manager Corine van der Ceelen van het Expat Centre Leiden. „We hebben er doorgaans het beeld bij van mensen die veel verdienen, hun kinderen naar de internationale school doen en na een paar jaar weer vertrekken. Dat klopt lang niet altijd meer. Wij maken een onderverdeling in verschillende typen internationals.” Zo is er de klassieke expat voor wie alles door de baas wordt geregeld en die daardoor enigszins afgezonderd leeft, maar je hebt ook de moderne, die veel meer participeert en niet in de watten wordt gelegd. Dan zijn er de buitenlandse studenten en promovendi.

En tegenwoordig is zelfs de ’repat’ een verschijnsel om rekening mee te houden. Nederlanders die een tijd als expat elders hebben gewerkt en die zich weer hier vestigen.

Hoeveel internationals zijn er?

Hoewel het Bio Science Park dus nog enorm gaat groeien, het aantal buitenlandse Leidenaars nog altijd stijgt en ook op groei wordt ingezet, zijn er opvallend genoeg geen recente cijfers voorhanden.

De laatste cijfers dateren alweer van 2015, dit najaar volgen nieuwe gegevens. In 2015 woonden 12.000 internationale werknemers in de regio Leiden. Inclusief gezinsleden kwam dat aantal op een getal van tussen de 15.000 en 20.000. ,,Inmiddels moet dat aantal flink zijn gestegen’’, zegt Van der Ceelen van het Expat Centre. ,,Ik kan het niet staven, maar ik reken nu met meer dan 20.000 internationals in de regio, inclusief partners en kinderen. Zo’n kwart daarvan valt onder de kwalificatie expat.”

En dan zijn er ook nog de internationale studenten, waarvan er steeds meer naar Leiden komen. Afgelopen studiejaar stroomden 5304 studenten in voor een masteropleiding aan Universiteit Leiden. Van hen had 29 procent een buitenlandse nationaliteit. Overigens komen veel internationale studenten tegenwoordig in Den Haag terecht.

Lees meer artikelen over Project L.

Meer nieuws uit Leiden

Keuze van de redactie