Premium

Tata Steel de vieste buurman van Nederland

Tata Steel de vieste buurman van Nederland
Schoorstenen op het terrein van staalproducent Tata Steel.
© Foto ANP/Koen van Wel
IJmuiden

Loodvergiftiging kan onherstelbare schade toebrengen aan het zenuwstelsel, de bloedsomloop aantasten en ontwikkelingsstoornissen bij kinderen teweegbrengen. De schrik in Wijk aan Zee was groot toen het RIVM ongezonde hoeveelheden lood aantrof na een van de vele grafietregens van Tata Steel. En wat blijkt: de helft van alle looduitstoot in Nederland komt bij Tata vandaan.

Laat jullie kinderen na buitenspelen goed hun handen wassen, luidt het advies van het RIVM aan ouders in Wijk aan Zee.

Er zijn in het dorp ongezonde hoeveelheden lood aangetroffen. Het dorp blijkt de grootste loodvervuiler van Nederland als buurman te hebben. Staalfabrikant Tata Steel spuwt jaarlijks duizenden kilo’s aan lood per jaar de lucht in.

Tata Steel is dus de hoofdverdachte in deze, maar de fabrikant beweert dat het lood ook van andere bronnen afkomstig kan zijn. De fabriek lijkt daarin deels gelijk te hebben. De luchtvaart blaast ook een flinke partij mee boven het dorp. Een aantal feiten op een rij.

Grootste loodvervuiler

Cijfers liegen niet. In het laatst bekende emissieverslag op de overheidswebsite emissieregistratie.nl staat dat Tata Steel in 2016 4508 kilo aan lood naar de lucht emitteerde. Plus nog zo’n tweehonderd kilo naar het water, maar dat komt niet in Wijk aan Zee terecht.

De totale loodemissie naar de lucht voor heel Nederland, uit alle bronnen die er maar zijn, bedraagt dat jaar 9058 kilo. Hiervan neemt Tata Steel dus in zijn eentje de helft voor zijn rekening.

Lees ook: Commentaar: Tata, de vieste buurman van Nederland, kan beter vertrekken

Tata Steel is daarmee onomstreden de grootste loodvervuiler van het land. Logischerwijze zou er wel het een en ander in Wijk aan Zee moeten neerdalen.

Nog een feitje dat hier vreemd bij af lijkt te steken: Tata Steel mag volgens de milieuvergunning van het bedrijf maar liefst 28.000 kilo lood per jaar uitstoten. Meer dan driemaal zoveel als er in het hele land door alle fabrieken, vliegtuigen, auto’s en wat al niet meer aan lood de lucht in wordt gewerkt. De fabrikant kan dan ook veilig volhouden dat er ruim binnen de vergunning wordt gewerkt.

Tata Steel de vieste buurman van Nederland

Foute boel

Het is een raar besef dat deze situatie voortduurt terwijl de overheid al tientallen jaren geleden ingreep door lood uit benzine en waterleidingen te weren. Nu worden sportvissers aangemoedigd om geen loodjes meer aan hun dobbers te hangen en alternatieve gewichtjes te gebruiken die het watermilieu minder vervuilen.

Lood in het milieu is foute boel, gevaarlijk voor de volksgezondheid en de overheid doet er al dertig jaar erg veel aan om dat te beperken. Overal, behalve bij Tata Steel, dat het zware metaal nog altijd vrijwel ongehinderd mag uitstoten.

Tata Steel produceert staal, geen zink of lood. Zink en lood worden wel geproduceerd bij Nyrstar in het Brabantse Budel. Die fabrikant maakte in 2016 volgens zijn eigen jaarverslag 187.000 kilo lood. Volgens emissieregistratie.nl kwam er in 2016 bij Nyrstar ook in rook- en stofvorm nog 1109 kilo lood uit de schoorsteen. Vreemd genoeg stoot de loodfabrikant dus veel minder lood uit dan de IJmuidense staalfabrikant.

Grote loodvervuilers naast de basismetaalindustrie in 2016 zijn het wegverkeer (883 kilo), de luchtvaart (795 kilo), het railverkeer (slijtende treinwielen, goed voor 256 kilo per jaar) en de zeescheepvaart in Nederlands vaarwater (123 kilo).

Samen 2057 kilo. Dit steekt nog steeds schril af bij Tata Steel met zijn 4508 kilo. Overigens meldt Tata dat er in 2018 veel minder is uitgestoten, 2300 kilo lood. Dat heeft volgens Tata te maken met een ’andere samenstelling van grondstoffen’. Overigens is dat precies wat de fabrikant ook vermeldt als oorzaak van de grafietregens.

Er komen dus duizenden kilo’s lood uit de Tata-schoorstenen. Maar is dit voldoende voor de conclusie dat het lood dat neerdaalt op de huizen, speelplekken en schoolpleinen van Wijk aan Zee bij Tata Steel vandaan moet zijn gekomen?

Lees ook: Tata Steel grootste loodvervuiler van Nederland: helft van uitstoot komt van staalgigant

Luchtvaart

Tata zet kanttekeningen: „Er zijn ongetwijfeld ook andere bronnen die bijdragen en het aangetroffen lood moet dus in perspectief geplaatst worden.”

De fabrikant suggereert zelf dat scheepvaart en afvalovens ook lood in de lucht brengen, maar een analyse van cijfers op emissieregistratie.nl leert dat die nauwelijks een rol van betekenis spelen. Wat mogelijk wel een rol kan spelen, is het vliegverkeer. Het dorp ligt – net als de hele IJmond – pal onder aan- en uitvliegroutes van Schiphol en de luchtvaart is met zijn 795 kilo lood op jaarbasis een grote loodbron.

Hoewel Tata Steel de allergrootste loodvervuiler van het land is, moet ook gezegd worden dat het bedrijf in het verleden grote slagen heeft gemaakt op dit gebied. In 1990 werkten de schoorstenen van het staalbedrijf nog 50.000 kilo lood de lucht in en in 1995 zelfs 60.000 kilo.

Dat is gaandeweg door de installatie van filters, afzuiginstallaties en fluorwassers flink verminderd. Na de bouw van een omvangrijke doekfilterinstallatie bij de sinterfabriek in 2013 is het aantal loodkilo’s gedaald tot gemiddeld zo’n drie- tot vierduizend per jaar.

De grootste emissiebron van lood bij Tata Steel is de branderij van de pelletfabriek, met meer dan 2680 kilo volgens het laatst bekende milieujaarverslag (2017) van het bedrijf. Na de pelletfabriek volgt de convertersectie van Oxystaalfabriek 2, met 648 kilo, en de sinterfabriek met 123 kilo.

Roadmap 2030

Aan verdere verbetering wordt gewerkt, meldt Tata: „Wij werken voortdurend aan oplossingen en maatregelen om de emissie van stof nog verder terug te brengen. Zo hebben we voor de convertersectie van de Oxystaalfabriek een maatregel in onze Roadmap 2030 opgenomen die de emissie van stof, en dus ook de emissie van stofgebonden lood, zal verminderen.” Die maatregel staat in 2022 gepland.

Commentaar van Tata Steel: ’Zeer geringe hoeveelheden’

,,Allereerst stelt Tata Steel niet dat het lood dat RIVM in zijn veegmonsters heeft aangetroffen niet van Tata afkomstig kan zijn, maar dat er mogelijk andere bronnen zijn”, reageert het bedrijf.

,,Er is looduitstoot bij Tata Steel, maar er zijn ongetwijfeld ook andere bronnen die bijdragen en het aangetroffen lood moet dus in perspectief geplaatst worden”, gaat Tata verder.

,,Lood komt als een sporenelement met onze grondstoffen binnen en omdat deze grondstoffen in grote hoeveelheden worden aangeleverd, komen er dus ook substantiële hoeveelheden lood mee (wet van de grote getallen). In onze processen wordt het lood voor het overgrote deel afgevangen via onze emissiebeperkende technieken. In zeer geringe hoeveelheden verlaat lood via onze uitstoot de fabrieken. Deze uitstoot voldoet aan de emissiegrenswaarden. Dat controleren we via metingen.

Onderscheid maken

Er moet onderscheid gemaakt worden in stofuitstoot via diffuse bronnen en looduitstoot via de schoorstenen. De looduitstoot via de schoorstenen wordt periodiek via emissiemetingen vastgesteld. De resultaten van deze metingen worden per meting gerapporteerd aan de overheid en over deze emissies wordt jaarlijks gerapporteerd via het elektronisch milieujaarverslag.

Wij weten van de monsteranalyse van het RIVM van het stof dat er lood is aangetroffen. Via onze eigen microscopische stofanalyse kunnen we uitsluiten dat er loodrijke deeltjes aanwezig zijn. Het is op dit moment onbekend hoe het door RIVM aangetroffen lood dan wel aanwezig is. Wij gaan dat verder onderzoeken.’’

,, Er zijn diverse redenen voor het verschil in jaarlijkse uitstoot in de jaren 2014-2017, bijvoorbeeld een andere samenstelling van grondstoffen (inclusief schroot) of variatie in het rendement van de emissiebeperkende techniek. Voor 2018 was de uitstoot van lood 2300 kg.

Sitebreed geldt dat er per jaar totaal maximaal 28.000 kg lood mag worden geëmitteerd. Hier wordt ruimschoots aan voldaan.”

Dorpsraad

Douwe Buwalda van Dorpsraad Wijk aan Zee vindt dat de milieuvergunning van het bedrijf moet worden aangepast. Dat die vergunning nog steeds de uitstoot van 28.000 kilo lood per jaar toestaat, terwijl het bedrijf al jaren veel minder uitstoot, vindt hij een misser die de verantwoordelijke overheid – de provincie Noord-Holland – snel moet veranderen.

Dorpsraad Wijk aan Zee wacht in spanning de resultaten van een vervolgonderzoek van het RIVM in het dorp af. Het kan echter nog wel een jaar of langer duren voor dat klaar is. Met maatregelen mag niet zo lang gewacht worden, vindt Buwalda.

RIVM-rapport

Het RIVM-rapport over de aangetroffen zware metalen in Wijk aan Zee heeft het niet over spectaculaire hoeveelheden lood. Maar de toxicologische referentiewaarde wordt wel overschreden en dit levert vooral voor kinderen een risico voor de gezondheid op.

Het RIVM wijst erop dat de zware metalen die in het neergedaalde grafietstof zijn aangetroffen geen acuut risico opleveren. Schoonmaak van oppervlakten waar grafiet op is neergedaald, wordt wel geadviseerd en kinderen wordt aangeraden vooral te blijven buitenspelen als ze daarna hun handen maar goed wassen.

Tata: nummer 1 met CO2, NOx en lood

Tata is de nummer één vervuiler van de Nederlandse industrie als het gaat om CO2, stikstof(di)oxide (NOx) en lood.

De staalfabrikant stoot net zoveel CO2 uit als vijf kolencentrales: 12,5 miljoen ton per jaar. De pelletfabriek is de grootste stikstof(di)oxide-vervuiler van Noord-Holland. Tata Steel als geheel bezet de eerste plaats van deze NOx-uitstoot voor de industrie in het hele land. Met de loodemissies komt geen enkele andere bron ook maar in de buurt van het IJmuidense bedrijf.

Lood is een van de zogeheten Zeer Zorgwekkende Stoffen. Tata Steel stoot een hele lijst van deze ziekmakende stoffen uit. De provincie Noord-Holland inventariseert in opdracht van het Rijk bij 145 vervuilende bedrijven wat er de schoorstenen uit gaat. Milieugedeputeerde Adnan Tekin heeft hierbij Tata Steel als eerste bedrijf naar voren geschoven, gezien de vele vragen die er bij omwonenden leven.

Loodvrije benzine grote verbetering

De verplichte invoering van loodvrije benzine in de jaren negentig heeft het loodgehalte in de lucht van Nederland enorm verlaagd. In 1990 stootte het wegverkeer nog jaarlijks 250.000 kilo lood uit naar de lucht.

Dat is inmiddels gedaald tot ongeveer achthonderd kilo per jaar. In de afgelopen dertig jaar heeft ook Tata Steel een enorme slag gemaakt. Van 60.000 kilo in 1995 naar 2300 kilo in 2018. De lucht is daarmee, wat het lood aangaat, veel gezonder dan dertig jaar geleden.

Meer nieuws uit Achtergrond

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.