Premium

Dode oesters op zeebodem in windmolenpark Luchterduinen: ’Geen paniek, oplossing is in zicht’

Dode oesters op zeebodem in windmolenpark Luchterduinen: ’Geen paniek, oplossing is in zicht’
Onderzoekers proberen oesterbanken terug te krijgen in de Noordzee. Floris van Hest: ,,We geloven er absoluut in, we moeten alleen leren hoe.’’
© Foto Holland Media Combinatie
IJmuiden

Acht maanden lang heeft niemand ze gezien: drie oestertafels met in totaal zeshonderd platte oesters en twee betonnen rifballen die in november als proef tussen de windmolens van park Luchterduinen op de bodem van de Noordzee zijn neergezet. De kooien met schelpdieren werden dinsdag aan boord van het onderzoeksschip Vos Star getakeld. Een kleine domper voor de onderzoekers: 85 procent van de oesters heeft de winter niet overleefd.

Het pilotproject - onderdeel van De Rijke Noordzee - is van Stichting de Noordzee en Natuur & Milieu, in samenwerking met Eneco Luchterduinen, Van Oord en nog een aantal partijen. Het doel: uitvinden hoe in het Nederlands deel van de Noordzee de oesterbanken weer kunnen terugkeren.

Koraalriffen

Honderdvijftig jaar geleden was bestond zo’n twintig tot dertig procent van de Nederlandse Noordzeebodem niet uit zand maar uit hard substraat: stenen uit de ijstijd, boomstammen maar vooral oesterbanken.

„Er kwam heel ander leven voor dan op de zandbodem”, legt de bij het project betrokken marien bioloog Wouter Lengkeek van Bureau Waardenburg uit.

„Die oesterriffen kun je vergelijken met koraalriffen op andere plekken in de wereld, maar dan als koudwatervariant. Er leeft van alles en sommige soorten zijn ervan afhankelijk. De hondshaai en de stekelrog zetten er hun eieren af.”

Menselijk handelen maakte een einde aan die bijzondere habitat: door bodemvisserij en door een oesterziekte die opdook met de introductie van de Japanse oester. De windmolenparken, zegt Lengkeek zijn een uitgelezen kans om de oesterbanken weer terug te brengen.

„Volgens de plannen moet in 2050 twintig procent van de Noordzee uit windmolenparken bestaan. Bodemvisserij is er verboden, je hebt er bodemrust. En een harde structuur. Op andere plekken in de Noordzee kan het niet.”

Bij het kunstmatige rifje van Luchterduinen, 23 kilometer uit de kust voor IJmuiden, zijn inmiddels allerlei levensvormen waargenomen: onder andere scholen steenbolken, zeenaaktslakken, krabben, kreeften, mosselen, botervisjes en pijlinktvissen. Van die laatste dieren zijn eierafzettingen gevonden.

„Het moeten zichzelf in stand houdende oesterbanken worden”, zegt Nathalie Strookman van Natuur & Milieu, vlak voordat ze het slechte nieuws over de oestersterfte in het pilotproject hoort.

Maar er is ook goed nieuws: de oorzaak van de sterfte is bekend. De oestertafels zijn in de wintermaanden deels onder het zand terecht gekomen. De oesters die nog boven het zand uitstaken, doen het erg goed. En zelfs de oesters die doodgingen, zijn gegroeid voordat ze onder het zand terecht kwamen.

Pionieren

„Het is pionieren”, weet directeur Floris van Hest van Stichting De Noorzee. De oestertafels presteerden goed bij projecten in de Voordelta. „Maar we weten nu dat het ontwerp niet goed genoeg is voor een windmolenpark. We hebben een rustige plek opgezocht maar kennelijk is de bodem hier tóch te veel in beweging.”

De oesters, de kooien en de betonnen rifballen zijn allemaal aan dek van de Vos Star gezet en mee terug naar de haven genomen. Een tijdelijke terugtrekking, zegt Van Hest. „We geloven er absoluut in. We moeten alleen leren hoe. En daar hebben we nu veel over geleerd.” De oestertafels gaan terug naar de tekentafel en met het nieuwe ontwerp gaan de onderzoekers opnieuw pionieren.

Ecoloog Remment ter Hofstede van Van Oord ziet het ook zitten. „Mijn grote angst was, dat er sprake zou zijn van sterfte zonder aantoonbare oorzaak. We weten nu dat de oesters kunnen overleven. We hebben alleen een technisch probleem dat we moeten oplossen.”

Als alles meezit, zegt hij, dan gaan de nieuwe oestertafels mét oesters voor het eind van het jaar weer overboord in Luchterduinen. „Ze hebben even rust nodig voordat ze zich kunnen voortplanten. Het voortplantingsseizoen is precies in deze periode. Als we dat voor volgend jaar willen halen, moeten we dus voor de winter zo ver zijn.’’

Toegevoegde waarde

Operationeel directeur Arjan Donker van Luchterduinen wil hoe dan ook blijven meewerken. „Ik vind het een heel leuk project. Dit is een toegevoegde waarde creëren in je park, op een manier die past bij je primaire business. Voor mij is dit ook een heel andere tak van sport, ik leer dingen waar ik nog nooit van gehoord had.”

De pilot moet het begin zijn van oesterbankprojecten op een veel grotere schaal, in windmolenparken. Floris van Hest: „De komende jaren mikken we op vijf grote projecten, op tientallen hectares natuurherstel.”

Meer nieuws uit Metropool

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.