Premium

Hormonen spelen ook bij vaderschap een rol

Hormonen spelen ook bij vaderschap een rol
Spelen ’hulpmiddelen’, zoals babyzitjes, een rol bijde omgang vanvaders met kinderen? Leiden ze tot veranderingen in de hersenen? Dit soort zaken iwl Marian Bakermans graag weten.
© Foto Leidsch Dagblad
Leiden

Hoewel Nederlandse vaders nog altijd sterk vasthouden aan hun voltijdbaan, verandert er toch wel iets. Uit onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek eerder dit jaar blijkt, dat de helft van de vaders met kinderen tot 1 jaar minimaal een halve ’papadag’ opneemt.

In het pedagogische onderzoek blijft de belangstelling voor vaders echter achter, zegt VU-hoogleraar Opvoeding en Ontwikkeling Marian Bakermans-Kranenburg (54). ,,Negentig procent van het onderzoek naar ’ouderschap’ gaat in de praktijk over moeders. De wetenschap heeft de maatschappelijke ontwikkelingen niet bijgehouden.’’ Bakermans, die in Leiden woont en ook contacten heeft met het LUMC en met de faculteit Sociale Wetenschappen van de Universiteit Leiden, wil hierin met het onderzoek ’Vaders in Beeld’ verandering brengen.

Iedereen weet dat zwangerschap en geboorte bij aanstaande moeders gepaard gaat met ingrijpende neurologische en hormonale veranderingen. Bakermans vraagt zich af of iets vergelijkbaars ook bij vaders gebeurt. Op het eerste gezicht ligt dat niet voor de hand, want vaderschap heeft voor hen geen fysieke gevolgen.

Toch moet er iets aan de hand zijn, want vaderzorg is uitzonderlijk in de natuur. Bij de meeste diersoorten kunnen de moeders het prima alleen af. Bij onze evolutionair gezien naaste verwanten, zoals chimpansees en gorilla’s, krijgen de moeders bij zorg en opvoeding wel hulp van de groep, maar niet specifiek van de vaders.

Intensieve vaderzorg komt bijvoorbeeld voor bij sommige vogelsoorten, zoals ooievaars, zwanen en pinguïns. Bakermans noemt verder de prairiewoelrat, een knaagdier dat zijn kroost probeert te behoeden voor aanvallen van roofvogels, en stekelbaarsjes. Als jonge visjes te ver weg zwemmen, nemen de bezorgde vaders de stoute stekelbaarsjes in hun bek om ze terug te brengen naar het nest.

Bakermans is vooral geïnteresseerd in de hormonen vasopressine en oxytocine. Bij mannelijke prairiewoelratten veroorzaakt vasopressine nesteldrang, territoriumdrift en beschermend gedrag ten opzichte van de partner en het nageslacht. Oxytocine heeft vergelijkbare effecten - ook dit hormoon maakt de dieren ’lief naar binnen en beschermend naar buiten’.

En bij mensen? Gebeurt dat ook bij mensenvaders? Bakermans is voor Vaders in Beeld op zoek naar Leidse mannen die zulke mogelijke hormonale effecten willen laten onderzoeken.

In één onderzoek worden ze gevolgd in de periode van de zwangerschap tot twee maanden na de geboorte van het eerste kind. Onder meer wordt bij vaders in een fMRI-scanner de hersenactiviteit gemeten, terwijl zij luisteren naar babygeluiden en kijken naar foto’s en videofragmenten van baby’s. Aan de vaders wordt gevraagd om, terwijl een echo-apparaat meekijkt, de ongeboren baby (tussen de 20 en de 30 weken) voor te lezen. ,,Het mooie is’’, zegt Bakermans, ,,het lijkt echt door te komen! Je ziet hoe de baby in de baarmoeder opzij kijkt, zich draait naar de richting van het geluid. Baby’s maken mee wat er gebeurt.’’

In een ander onderzoek, dat begint na de geboorte van de baby, krijgen de vaders een draagzak of een speciaal babystoeltje, om contact met de baby te leggen. In de loop van het onderzoek wordt speeksel afgenomen, voor de bepaling van vasopressine- en oxytocine-niveau’s.

Tot nu toe heeft Bakermans honderd (aanstaande) vaders bij Vaders in Beeld kunnen betrekken. Voor een compleet beeld zoekt ze er nog tachtig. Op basis van voorlopige resultaten denkt ze dat gedrag aan de basis van fysiologische veranderingen staat. ,,Vaak wordt gezegd: ’wij zijn ons brein’, alsof het brein met de aanmaak van hormonen ons gedrag bepaalt. Ik denk dat het andersom is.’’ Niet het brein, maar het gedrag staat aan de basis van het vaderschap.’’

Meer nieuws uit Leiden

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.