Premium

De rekening voor zinloze zoekactie? Die komt niet

De rekening voor zinloze zoekactie? Die komt niet
Voor de zoektocht naar Penny uit Alkmaar kwamen hulpdiensten massaal in actie.
© Fotocompilatie HMC/Eduard Lemmers

’Een valse aangifte of valse melding is een misdrijf en wordt zwaar bestraft. Het bezorgt de politie veel onnodig werk. De politie inventariseert de gemaakte kosten en overweegt deze te verhalen.’ Standaardzinnen in politieberichten, maar komt het ooit tot claims? En wat doen andere hulpdiensten als ze zijn gepiepeld?

Massaal zoeken hulpdiensten eind augustus naar de 23-jarige Penny uit Alkmaar. Ze verdwijnt spoorloos van het strandje in Venhuizen. Daar liggen nog wel haar telefoon en kleding, ontdekt haar vriendin die even naar het toilet was bij een dijkbewoner. Dat de vriendin alarm slaat is logisch en terecht, vindt ook de politie.

Het wordt pas zuur als na een avond en ochtend zoeken blijkt dat de Alkmaarse geen moment in nood was. Ze vertrok vrijwillig van het strand. De politie vond haar ongedeerd in een hotel ergens in Zuid-Holland. De politie Noord-Holland onderzoekt of het mogelijk is Penny de rekening van de 112-operatie te presenteren - en ook dat is begrijpelijk.

Vijf boten

De vraag is of het indienen van een rekening haalbare kaart is. De KNRM denkt van niet. De Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij zette bij de grote zoekactie naar de jonge vrouw drie boten in van twee reddingsstations (Enkhuizen, Wijdenes). De Hoornse reddingsbrigade kwam in actie met twee boten.

Een bonnetje indienen voor een uitruk, ook een ’onnodige’, past niet bij de KNRM, benadrukt woordvoerster Janneke Stokroos. „Onze hulpverlening is al 195 jaar kosteloos. We werken met vrijwilligers en worden volledig betaald door donateurs, we krijgen dus geen subsidie.”

Bij een noodoproep is het voor de KNRM: gáán, zo snel mogelijk. Stokroos: „Tien stations alarmeren, betekent binnen tien minuten tien reddingsboten op het water.” De vraag of een reddingsactie wel of geen zin heeft, houdt de KNRM niet bezig. „Soms volstaat een sleepje, een andere keer is een grote zoekactie nodig. Je kunt niemand die om hulp vraagt laten staan.”

De KNRM vaart jaarlijks zo’n 2000 keer uit en helpt dan 3000 mensen. Gemiddeld één procent van de geredde mensen leeft nog dankzij de KNRM. De kans is dus groot dat een uitruk niet die impact heeft. Stokroos: ,,Zo’n grote zoekactie, ook al is die achteraf voor niets, daar leer je ook weer van. Zoekpatronen varen, samenwerken met andere hulpdiensten. Maar natuurlijk moet zoiets niet te vaak voorkomen.”

Drenkeling

Ook vanuit een traumahelikopter werd meegezocht naar Penny. Enkele dagen later gebeurde dat trouwens opnieuw, voor 23-jarige drenkeling uit Polen in het IJsselmeer bij Medemblik. Voor de inzet van de traumahelikopter is nog nooit een rekening ingediend bij een particulier. Althans niet door de ANWB, eigenaar van de gele toestellen.

ANWB-woordvoerder Ad Vonk: „We vliegen in opdracht van de 112-centrale. Die betaalt ons ook. In feite worden onze kosten verhaald op de hele samenleving.’’ Bedragen heeft Vonk niet paraat. ,,Natuurlijk komt het voor dat de helikopter (met aan boord een trauma-arts, de piloot en een verpleegkundige, red.) voortijdig wordt teruggeroepen, als een slachtoffer al is overleden of als het blijkt mee te vallen. Dan is er dus wel gevlogen en zijn er kosten gemaakt.”

Voor de brandweer, die bij Venhuizen duikers inzette, geldt hetzelfde. ,,Wij brengen nooit kosten in rekening, ook niet voor inzet van ambulances’’, zegt woordvoerster Mariëtte Bakker van de veiligheidsregio Noord-Holland Noord. Ook hier zijn de kosten van de hulpverlening niet zomaar boven tafel te krijgen. ,,Dan moet je uitpluizen hoeveel auto’s zijn ingezet, hoeveel mensen én hoe lang. Dat gaan we niet per incident uitpluizen.’’

Van de aangrenzende veiligheidsregio’s Kennemerland en Zaanstreek-Waterland komen vergelijkbare reacties. De stelregel is dat elke melding serieus wordt genomen. Kennemerland laat nog weten dat doelbewuste valse meldingen ’geen issue’ zijn. Dat geldt ook voor veiligheidsregio’s elders in het land, zegt woordvoerder Frank Huizinga van Brandweer Nederland, die her en der navraag deed.

De kustwacht sloeg in 2014 alarm na valse meldingen over zinkende schepen op zee. Vermoedelijk was er een ’grappenmaker’ actief, nep ’maydays’ kwamen onder anderen via zijn 27mc bakkie binnen bij een vrachtwagenchauffeur in IJmuiden. ,,Als we er zeker van zijn dat er opzet in het spel is, proberen we in overleg met de maritieme politie te achterhalen wie er achter zit. Maar eigenlijk komen opzettelijke valse meldingen bij ons niet voor’’, zegt woordvoerder Erwin Granneman van de kustwacht.

Misdrijf

De politie kampt met honderden valse meldingen en aangiften per jaar. Wie wordt betrapt op dit misdrijf, krijgt een boete of moet zich verantwoorden bij de rechter. Daarmee zijn de verspilde uren van de politie nog niet vergoed. Of dat gebeurt, hangt af van de afweging die de strafrechter maakt. De lat ligt hoog sinds een uitspraak van de Hoge Raad in 2017. Die bepaalde in een Gooise zaak (zie kader) dat een politieclaim alleen kans maakt als wordt aangetoond dat degene die aangifte deed geen ander doel had dan de politie te schaden.

Het is bij de politie zeker geen standaardprocedure om na een sof te kijken of de rekening bij de veroorzaker kan worden ingediend. Dat blijkt uit de reactie van de korpsleiding. Het verhalen van kosten op mensen die een valse aangifte doen gebeurt hooguit incidenteel, meldt woordvoerster Suzanne van de Graaf. ,,Er wordt dan een civiele procedure gestart, naast het strafrechtelijk proces.’’

Er zijn geen richtlijnen voor het omgaan met met ’onnodige’ kosten van de politie, meldt het ministerie van Justitie en Veiligheid desgevraagd. ,,Omdat je simpelweg niet weet over welke kosten het gaat en ook niet wanneer de inzet onnodig is’’, aldus de woordvoerster van minister Ferd Grapperhaus. ,,,Het is lastig, zo niet onmogelijk, om exact uit te rekenen wat een ’incident’ kost. Wat reken je mee? Het salaris van een agent omgerekend naar het aantal uren dat hij eraan besteedt, de kosten van een auto omgerekend naar hoe die dan is ingezet en wat de benzine kost. Wat doe je qua locatie, backoffice, enzovoort?’’

Politie wil geld zien voor nepoverval

Een in scène gezette winkeloverval in Laren, bedoeld om de verzekering te tillen, kost de politie begin 2009 veel tijd en energie. De Gooise politie zet alles op alles om de gemaakte kosten op de leugenachtige eigenares te verhalen. Tot de Hoge Raad aan toe.

Gegil van de uitbaatster van de vintageboetiek alarmeert een buurvrouw. Ze bevrijdt het slachtoffer, dat totaal overstuur is, uit een pashokje. De paniek is zo groot, dat besloten wordt de aangifte pas de volgende dag op te nemen.

Geen moment vermoeden de ervaren rechercheurs een toneelstuk. Het onderzoek loopt juist lekker. De huurauto die op camerabeelden staat leidt naar een woning in Amsterdam, waar de politie na een dag posten een inval doet. De in Laren gestolen kleding lag er zo voor het grijpen. Het lijkt kat in het bakkie, tot de Amsterdamse verdachten het echte verhaal opbiechten.

Voor politiebegrippen is er flink geïnvesteerd in de zaak. Er zijn op de avond van de inval alleen al 27 mensen mee bezig, van observatieteam en arrestatie-eenheid tot de tactische recherche en mensen bij het Openbaar Ministerie. Dat het winkeltje in Laren nog diezelfde week weer in bedrijf is, betekent voor de politie extra zout in de wond.

Onderpand

Overwogen wordt de teruggevonden kleding als onderpand te houden, vertelt een Gooise politiechef naderhand. Dat blijkt juridisch onhoudbaar: de kleding is eigendom van de onderneemster en moet dus retour.

In het strafproces dat volgt, dient de Gooise politie de rekening in van 14.000 euro voor zo’n 300 verspilde werkuren. De rechtbank oordeelt dat de boetiekmevrouw ruim 8000 euro moet terugbetalen, maar in hoger beroep wordt de politieclaim van tafel geveegd.

Terecht, oordeelt de Hoge Raad uiteindelijk in 2017. De politie heeft in dit geval geen poot om op te staan. Althans, niet binnen de strafzaak. Pas als een valse aangifte ’met geen ander doel is gedaan dan de politie te schaden’, maakt een claim kans.

Van een civiele procedure om alsnog genoegdoening te krijgen, zag de Gooise politie af. Een woordvoerster: ,,De kans van slagen was erg klein.’’

Meer nieuws uit Achtergrond

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.