Ouders Rembrandt liggen nog op hun plek, ’de graven in de Pieterskerk zijn nooit geruimd’

Ouders Rembrandt liggen nog op hun plek, ’de graven in de Pieterskerk zijn nooit geruimd’
Tot zijn verrassing trof Leen Nederlof op een graf een merkteken aandat hij ook gebruikte als technisch tekenaar: NL.
© Foto Leidsch Dagblad
Leiden

’Geen botje’ is er verwijderd tijdens de restauratie van de vloer van de Pieterskerk tussen 1976 en 1982. Bijna alle graven in de monumentale middeleeuwse Leidse kerk zijn onaangeroerd gebleven, zegt Leiderdorper Leen Nederlof (69) met nadruk. ,,Het verhaal dat ze zijn leeggehaald en dat de stoffelijke resten in een verzamelgraf op begraafplaats Groenesteeg zijn gedeponeerd, is grote onzin.’’

Tijdens de presentatie van zijn biografie ’De jonge Rembrandt’ onthulde biograaf Onno Blom de exacte plek van het graf van de ouders van Rembrandt van Rijn in de Leidse Pieterskerk.

Dat Harmen Gerritsz. van Rijn (1567-1630) en zijn vrouw Neeltje van Zuydtbrouck (1569-1640) in de Pieterskerk waren begraven, was wel bekend. Maar Blom vond in het regionaal archief Erfgoed Leiden informatie waaruit bleek welke graven de familie Van Rijn precies bezat. Het waren grafnummers 60 en 71, ’recht onder de preekstoel’.

Al jaren gaat in Leiden het verhaal dat tijdens de restauratie in de jaren 1976-1982 de keldergraven van de kerk zijn leeggehaald en dat de stoffelijke resten zijn gedeponeerd in een verzamelgraf in begraafplaats Groenesteeg, op een bolwerk aan de oostkant van de stad. Ook Blom vertelt dit verhaal, dat hij naar eigen zeggen heeft gehoord van een medewerker van de Pieterskerk.

In een reactie zegt voorzitter Lodewijk Kallenberg van de stichting Begraafplaats Groenesteeg dat de waarheid hiervan twijfelachtig is. In 1975 is de begraafplaats gesloten. ,,Het hek was dicht en er ging letterlijk een slot op.’’ Begraven mocht niet meer. Als het al zou zijn gebeurd, zegt Kallenberg, ,,was het clandestien.’’

Het verhaal ís ook niet waar, zegt Leen Nederlof. Hij werkte destijds als technisch tekenaar in het architectenbureau van Piet van der Sterre (1915-1978), die de opdracht voor het ontwerp van de zerkenvloer had gekregen. De Pieterskerk moest geschikt worden gemaakt voor zijn huidige functie, als ’monumentale evenementenlocatie’.

Ouders Rembrandt liggen nog op hun plek, ’de graven in de Pieterskerk zijn nooit geruimd’
Geopende graven in het schip vande Pieterskerk.
© Foto Leen Nederlof

Daarvoor moest de kerk een betonvloer krijgen, waarin verwarming kon worden aangelegd.

Nederlof had als taak om alle keldergraven op te meten en een gedetailleerde plattegrond te maken. Dit deed hij samen met de alweer enkele jaren geleden overleden Leidse leraar wiskunde en amateurhistoricus Robèrt Oomes. ,,Die hield van puzzelen’’, zegt Nederlof. ,,Oomes kon precies van elk graf zeggen welke zerk erbij hoorde.’’

Oomes wist door studie van het grafboek van de kerk zoveel van de zerken, dat hij ook stenen identificeerde die niet meer op hun oorspronkelijke plek lagen. Daardoor kon het bureau Van der Sterre een vloerontwerp maken waarbij deze ’verdwaalde’ zerken teruggelegd konden worden. ,,Dat is gelukt’’, zegt Nederlof. ,,De vloer van de Pieterskerk bestaat voor meer dan 90 procent uit zerken. De meeste liggen op de oorspronkelijke plek. Ook de ooit verplaatste zerken zijn teruggelegd.’’

In totaal identificeerde Nederlof 723 graven, grotendeels in het schip van de kerk. Ze bestaan uit grafkelders van gemiddeld een bij twee meter lang en twee meter diep. ,,Dat waren echt nette keldertjes, hoor!’’, zegt Nederlof. ,,Ze waren gemaakt van gepleisterde halfsteens muurtjes, en voorzien van soms geglazuurde tegels op de bodem.’’

Na de opname, zegt Nederlof, zijn alle kisten, skeletten en botresten verdwenen onder een dikke laag zand. Alle grafkelders werden opgevuld en met een trilplaat is het zand verdicht. Vervolgens is de betonvloer gestort, die op de halfsteens muurtjes is gefundeerd. Daarbovenop zijn de zerken teruggelegd. Alle ooit in de Pieterskerk begraven Leidenaars zijn dus nog steeds in de keldergraven, zij het nu onder het zand. ,,Dat geldt ook voor de ouders van Rembrandt van Rijn.’’

Meer nieuws uit Leiden