Premium

Pieter ter Keurs wil als hoogleraar Museums, Collections and Society meer smoel aan Leids ’Smithsonian’

Pieter ter Keurs wil als hoogleraar Museums, Collections and Society meer smoel aan Leids ’Smithsonian’
Pieter ter Keurs is de nieuwe hoogleraar Museums, Collections and Society. ,,Lange tijd hebben musea volgehouden dat ze objectief en politiek neutraal waren. Dat kan niet meer.’’
© Foto Hielco Kuipers
Leiden

Hij begon ooit als nachtbewaker bij museum Volkenkunde. Het was het begin van een leven in de Leidse musea. Sinds 1 september is Pieter ter Keurs hoogleraar Museums, Collections and Society. ,,Society is een essentiële toevoeging. Musea hebben een plek midden in de samenleving en maatschappelijke discussie.”

Als Pieter ter Keurs (1956) museum Volkenkunde binnen loopt, wordt hij al snel door een aantal mensen begroet. Hoewel hij hier al tien jaar niet meer werkt, kent hij veel medewerkers en het museum goed. ,,Hier rechts’’, zegt de man die van 1990 tot 2009 onder andere conservator van de Indonesië-afdeling was. De afgelopen tien jaar werkte Ter Keurs in het Rijksmuseum van Oudheden waar hij hoofd van de afdeling collecties en onderzoek was.

„Voorwerpen hebben me altijd gefascineerd’’, vertelt hij over zijn liefde voor musea. Het was hoogleraar Adriaan Gerbrands die hem die liefde bijbracht. ,,Hij heeft veel onderzoek gedaan naar houtsnijwerk in Nieuw-Guinea. Ik heb stage bij hem gelopen en het gaf zo’n kick om die voorwerpen aan te raken.”

Ter Keurs treedt min of meer in de voetsporen van Gerbrands, die zijn carrière ook begon als museummedewerker. Toen de universiteit Ter Keurs benaderde voor de nieuwe leerstoel bij de twee faculteiten Geesteswetenschappen en Archeologie, twijfelde hij geen moment. ,,Ik had een prachtige baan bij Oudheden. Maar deze kans kon ik niet voorbij laten gaan. Ik heb me vanuit de musea jarenlang ingezet voor meer samenwerking tussen de universiteit en de musea. Toen deze leerstoel er kwam, kon ik natuurlijk geen nee zeggen.”

Ter Keurs was al parttime hoogleraar Antropologie van materiële cultuur en dat gecombineerd met zijn jarenlange ervaring in de Leidse museumwereld maakt hem een goede kandidaat om de banden tussen de universiteit en de musea aan te halen.

Leiden is uniek

De samenwerking is niet slecht, benadrukt Ter Keurs. ,,Maar hij kan een stuk beter’’, zegt hij. De situatie in Leiden is uniek. Op loopafstand van elkaar bevinden zich enorme collecties, zowel in musea als bij de universiteit zelf. ,,Leiden is dé plek om te zijn voor collectiegericht onderzoek en onderwijs in de museologie. Iedereen kent het Smithsonian in Washington, waar elf musea rond een park vlak bij het Witte Huis liggen. Leiden heeft eigenlijk hetzelfde, maar dat moeten we veel meer smoel geven.”

Onderwijs en onderzoek zou volgens Ter Keurs veel meer ’tussen de spullen’ moeten plaatsvinden. Veel onderzoek is erg theoretisch. ,,Regelmatig lees ik een boek en dan vraag ik me af of de onderzoeker wat hij heeft onderzocht eigenlijk wel in handen heeft gehad.” Dat is niet gek, want in de loop der jaren is het moeilijker geworden om toegang te krijgen tot de collecties, ook om die bijzondere voorwerpen te beschermen. ,,De afstand tussen de voorwerpen en wetenschappers is groot, terwijl de collecties letterlijk om de hoek liggen. Dat kan anders.”

Ter Keurs zal actief de samenwerking tussen academische en museale onderzoekers, zoals curatoren, stimuleren. Ook pleit hij voor meer onderzoek voorafgaand aan tentoonstellingen. ,,De druk bij musea om bezoekers te trekken is enorm. Niet alleen vanwege het entreegeld, maar ook vanwege de maatschappelijke relevantie van een museum. Het publieke belang en het wetenschappelijke belang kunnen dan wel eens botsen, maar ik vind dat ze elkaar juist kunnen en moeten versterken.”

Roofkunst

Hij opent de deur naar de Indonesiëzaal, bijna twintig jaar zijn domein. Na een paar stappen staat Ter Keurs tussen zes grote beelden uit Oost-Java. Ooit stonden ze in een tempel, nu pronken ze hier in Leiden. In zijn tijd bij het museum heeft Ter Keurs veel contact gehad met de autoriteiten, musea en wetenschappers in Indonesië. Hij organiseerde ooit samen met hen een tentoonstelling die helemaal in het teken stond van de vraag hoe al die voorwerpen in Nederland terecht zijn gekomen. ,,Roofkunst en restitutie van voorwerpen zijn nu actuele thema’s. Terecht. Maar wat veel mensen niet weten is dat Volkenkunde al in 1978 de zogeheten Lombok-schat terug heeft gegeven aan Indonesië. Er wordt vaak ongenuanceerd over restitutie gesproken.”

De term ’society’ in de titel van zijn leerstoel zal een belangrijke worden. Musea vinden zichzelf steeds meer terug in het middelpunt van maatschappelijke discussies. Of het nu gaat om roofkunst, een debat over een term als de Gouden Eeuw, vorige week aangezwengeld door het Amsterdam Museum of de discussie over de expositie van nazi-kunst in het Design Museum in Den Bosch. Ter Keurs vindt dat juist goed. ,,Lange tijd hebben musea volgehouden dat ze objectief en politiek neutraal waren. Dat kan niet meer. Of je deze beelden uit Java tentoonstelt of weghaalt, alles is politiek. Musea moeten juist de maatschappelijke context laten zien en de achtergronden op basis van wetenschappelijk onderzoek duiden.’’

Meer nieuws uit Leiden

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.